Rus Seyyah Pyotr Aleksandroviç Çihaçov (1808-1890) ve Kırım Savaşı Arifesinde Anadolu’nun Panoraması

Melikşah ARSLAN

Özet


1830-1835 ve 1845-1847 yılları arası İstanbul Rus Sefȃreti’nde diplomat olarak görev yapan Pyotr Aleksandroviç Çihaçov (1808-1890), 1847-1863 yılları arasında Ege ve Marmara’dan Fırat havzasına ve Erzurum’a, Akdeniz’den Karadeniz’e Anadolu’un birçok bölgesine seyahat gerçekleştirmiştir. Seyahatleri sırasında jeolojik, botanik, zoolojik, paleontolojik ve arkeolojik olarak Anadolu’yu bilimsel anlamda gözlemleyen Çihaçov, özellikle günlüklerinde Anadolu’da seyahat ettiği bölgelerin etnik, dinî ve idarî yapısı, siyasî meseleleri, insanların ekonomik ve yaşamsal sorunları gibi konulara da yer vermiştir. Bu bakımdan Çihaçov, 15 Mayıs – 11 Ekim 1853 tarihleri arasında altıncı Anadolu seyahati sırasında tuttuğu günlüklerinde eski bir diplomat olarak Osmanlı’nın ‘iç meseleleri’ni diplomatik ve siyasî seviyelerde gözlemleyerek tespitlerde bulunmuştur. Çihaçov, bu günlüklerinde bir jeolog ve doğa bilimci olarak seyahat güzergâhındaki yer şekillerini ve bitki örtüsünü detaylı bir şekilde tasvir etmiştir. Ancak daha da mühimi Çihaçov, Kırım Savaşı’nın hemen öncesinde tuttuğu bu günlüklerinde taşradaki Osmanlı memurlarının ve Türk ve Türk olmayan Osmanlı unsurlarının yaklaşan Osmanlı-Rus savaşına ve bu sırada Osmanlı taşrasında seyahat eden bir “Rus”a karşı tavır ve tutumunu ortaya koymuştur. Bu bağlamda bütün aksi telkinlere ve hatta savaş esiri olma pahasına Kırım Savaşı arifesinde Anadolu’daki “tehlikeli” seyahatine devam eden Çihaçov, Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde Rusya ile yaklaşan savaş nedeniyle yükselen toplumsal heyecana karşın “Türk örgütlenmesi ve Türk düzenin ne kadar zayıf olduğunu görme imkânı” bulmuştur. Ulaştığı her bölgenin önde gelen resmî ve gayrıresmî simalarının misafiri olan Çihaçov, bu temasları sırasında Kırım Savaşı’nın Osmanlı devleti ve toplumuna yansımalarının anlaşılması açısından oldukça ilginç diyaloglar gerçekleştirmiştir. Çihaçov’un günlüklerinde kısa ve öz olarak yer verdiği bu tür ilginç temaslarının, seyahatinin özellikle Konya, Karaman, Mersin ve Adana kısmında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda eldeki bu çalışma, Anadolu’nun ünlü kâşifi olarak Rus doğabilimci, coğrafyacı ve seyyah Pyotr Aleksandroviç Çihaçov’u ve Kırım Savaşı arifesinde gerçekleştirdiği altıncı seyahatinin Osmanlı taşrasının toplumsal ve idarȋ yapısına dair önemli bilgiler sunan ilgili günlüklerini konu almıştır.


Anahtar Kelimeler


Pyotr Aleksandroviç Çihaçov, Rus Seyyah, Anadolu, Seyahat Günlükleri, Kırım Savaşı

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Bab-ı Asafi, Karaman Ahkam Defterleri (A.DVNSAHK. KR.) d. nr. 37, s. 195, Hüküm nr. 3.

Sadaret, Mühimme Evrakı (A}DVN. MHM.) 3/37.

Belozerskaya, N. P. A. Çihaçov – İssledovatel, Puteşestvennik, Moskova, Gos. İzdtelstvo Geogr. Lit-rı, 1961.

Belozerskaya, N. P. A. Çihaçov – Vıdayuşiysya İssledovatel Altaya, Kemerovo, Kn. İzdatelstvo, 1959.

Karal, Enver Ziya. Osmanlı Tarihi: V. Cilt Nizam-ı Cedid ve Tanzimat Devirleri (1789-1854), Ankara, TTK Basımevi, 2011.

Royle, Trevor. Crimea: The Great Crimean War, 1854-1856, New York, Pagrave Macmillan, 2000.

Said, Edward. Oryantalizm, (Çev. Nezih Uzel), İstanbul, İrfan Yayınevi, 1998.

Soykut, Mustafa. Papalık ve Venedik Belgelerinde Avrupa’nın Birliği ve Osmanlı Devleti (1453-1683), İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yay., 2007.

Tchihatcheff, Pierre de. Asie Mineur: Description Physique, Statistique et Archéologique de Cette Contrée, Gide et Paris, J. Baudry, puis L. Guérin, 1853-1869.

Tchihatcheff, Pierre de. Coup d'oeil sur la Constitution Geologique des Provinces Meridionales du Royaume de Naples, Berlin, S. Schropp & Comp, 1842.

Tchihatcheff, Pierre de. Espagne, Algérie et Tunisie, Paris, J.-B. Baillière, 1880.

Tchihatcheff, Pierre de. İstanbul ve Boğaziçi, (Çev. Ali Berktay), İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2019.

Tchihatcheff, Pierre de. Le Bosphore et Constantinopole, Paris, T. H. Morgand, 1864.

Tchihatcheff, Pierre de. Voyage Scientifique dans l'Altai Oriental et les Parties Adjacentes de la Frontiere de Chine par Pierre de Tchihatcheff, Chez Gide, Paris, Libraire-Editeur, 1845.

Troelstra, A. S. Bibliography of Natural History Travel Narratives, Utrecht, KNNV Publishing, 2016.

Dantsig, B. M. Russkie Puteşestvenniki na Blijnem Vostoke, Moskova, Mısl, 1965.

Autoren Kollektiv, Der Lloyd in Triestgestern-heute-morgen. Vom Österreichischen Lloyd zum Lloyd Triestino, Triest, Lloyd Triestinodi Navigazione, 1987.

Arsenyev, K. K. & Petruşevskiy, F. F. (red.) “Pyotr Aleksandroviç Çihaçov”, Entsiklopediçeskiy Slovar Brokgauza i Efrona, T. 38А (76), St. Petersburg 1903, s. 884-885.

Popovtsov, A. A. (red.) “Pyotr Aleksandroviç Çihaçov”, Russkiy Biografiçeskiy Slovar, T. 23, İzd. İRİO, Tip. Glavnovo Upr. Udelov, St. Petersburg 1911, s. 415-418.

Edwards, Robert W. "Sebaste (Cilicia)", The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology, (Ed., Paul Corby Finney) William B. Eerdmans Publishing, Michigan 2016, s. 489-491.

Karpuz, Haşim. “Aya Elena Kilisesi”, Konya Ansiklopedisi, Cilt 1, Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yay., Konya 2015, s. 353-354.

Köprülü, Orhan F. “Abdal”, DİA, C. 1, İstanbul 1988, s. 61-62.

Çihaçov, Pyotr Aleksandroviç. “Pamyatniki Drevnosti v Maloy Azii”, Trudı Vostoçnoy Otdeleniya Russkavo Arheologiçeskavo Obşestva, St. Petersburg, 1855, Ç. 2, s. 225-303.

Eyice, Semavi. "Konya ile Sille Arasında Ak Manastır", Şarkiyat Mecmuası, Sayı 6, İstanbul 1966, s. 135-160.

Çihaçov, Pyotr Aleksandroviç. “Şestoe Puteşesvie P. A. Çihaçova po Maloy Azii (15 Maya - 11 Oktyarbriya 1853 g.)” (Per. s Nem. V. V. Gordeyeva), Velikie Derjavı i Vostoçnıy Vopros, (Sost., Avt. Predisl. i Primeç. V. V. Tsıbulskiy) ANSSSR, İnst. Vostokovedeniya, Moskova 1970, s. 201-217.

Maloletko, A. M. “200 Let so Dnya Rojdeniya Geografa, Vostokoveda, İssledovatelya Altaya P. A. Çihaçova (1808-1890)” Altayskiy Kray 2008 g., Kalendar Znamenat i Pamyat Dat, Kultura Altaykovo Kraya, Barnaul 2007.

Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmani, (Haz. Nuri Akbayar), Cilt 2, İstanbul 1996, s. 557-558.

“Pyotr Aleksandroviç Çihaçov”, Oteçestvennıe Fiziko-Geografı i Puteşestvenniki, (Red. N. N. Baranskiy, N. B. Dik), Moskova, Uçpedgiz, 1959; https://big-archive.ru/geography/domestic_physical_geographers/43. php, Erişim Tarihi, 1.10.2019.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.