Tarihi Çarşılarda Tüketim Ritüelleri: Konya Bedesteni

Ayşe GEDİKÇİ ÖNDOĞAN

Özet


İnsanın var olmasıyla başlayan ve üretim arttıkça artan tüketim eylemi, günümüzde ihtiyaçtan ziyade zevk, beğeni, moda, reklam vb. toplumsal bir takım yönlendirmelerin şekillendirdiği bir olguya dönüşmüştür.

Kişinin bireysel özelliklerinden psikolojik durumuna, sosyal çevresinden ekonomik durumuna kadar pek çok etken tüketim alışkanlıklarının şekillenmesinde etkili olmuştur. Değişen gündelik hayat, kitle iletişim araçlarının etki alanının genişlemesi ve buna bağlı olarak gelişen popüler kültürün etkisi bu süreci hızlandırmış, bireylerin tüketim alışkanlıkların da değişmesine neden olmuştur. Değişen toplum yapısı ile birlikte değişen algı ve değer yargıları, insanların tüketim kavramına verdikleri anlamları da değiştirmiş; kuşaklar arasında farklılıklar gösteren tüketim ritüellerinin oluşmasına neden olmuştur.

Geleneksel çarşı kültürü olarak nitelendirilen durum, ihtiyaçlar tarafından şekillenen ve imkânlar dâhilinde gerçekleştirilen bir tüketim davranışını içermektedir. Özellikle son 30 yılda yaşanan ekonomik ve sosyal gelişmeler, tüketim alışkanlıklarında da değişikliğe neden olmuştur. Alışveriş merkezleri yaygınlaşmış, marka ve moda kavramları öne çıkartılmış ve tüketim olgusu bir ihtiyacı giderme durumu olmaktan çıkartılmıştır. Bunlara bağlı olarak da artan toplumsal dayatmalarla istek ve beğenilerin ihtiyacın önüne geçmesi sağlanmıştır. İnsanları geleneksel çarşı kültüründen uzaklaştıran bu etmenler, alışveriş merkezlerini "tüketim katedralleri" haline getirirken, insanları da tüketim alışkanlıklarını değiştirmiştir. Tüketimi, bir ihtiyacı giderme olgusunun ötesinde bir yaşam biçimi haline dönüştür.

Tüketim kavramının geçirdiği bu evrimin tarihi çarşılardaki yansımalarını tespit etmek amacı ile yürütülen bu çalışmada, uzun yıllardır Konya’nın Bedesten Çarşısı içerisinde faaliyet gösteren esnaflar ile görüşme yapılmış, müşterilerinin eski ve yeni tüketim alışkanlıkları ile bu durumun onların ticari fonksiyonlarına etkisi üzerine bilgi toplanmıştır.

Günümüzde farklılaşan tüketim alışkanlıklarının değişen toplumsal, kültürel ve bireysel yapıyla doğrudan etkili olduğu ve bu durumun Bedesten esnafını etkilediği tespit edilmiştir. Bedesten esnafının değişime ayak uydurma ve tüketici beklentileri karşılama noktasında gösterdiği gayretlerle geleneksel çarşı kültürünü yaşatmaya devam edeceği konusunda olumlu bir kanının hâkim olduğu görülmüştür.


Anahtar Kelimeler


Tüketim; Tüketim alışkanlıkları; Tarihi çarşılar; Bedesten Çarşısı (Konya)

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Ayhan, B. ve Kırgıl, B. (2005). "Gelenekselden Postmodernizme: Konya Kent ve Kentlilik Kültürü", Konya Kitabı VIII: Yeni İpek Yolu Konya Ticaret Odası Dergisi Özel Sayı içinde, (Ed: H. Karpuz ve O. Eravşar), s. 321-338.

Baş, A. ve Bozkurt, T. (2003). "Konya Bedesteni", Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, s. 507-529.

Childe, V. G. (2007). Tarihte Neler Oldu? (Çev: A. Şenel ve M. Tunçay), İstanbul, Kırmızı Yayınları.

Doğru, H. (1995). XVIII. Yüzyıla Kadar Osmanlı Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Görüntüsü, Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Yayınları.

Erdoğan, İ. (2005). İletişimi Anlamak, Ankara, Erk Yayınları.

Featherstone, M. (1991). Postmodernizm ve Tüketim Kültürü (Çev: M. Küçük), İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

İnan, K. (1996). "Bedestenlerin Türk Ticari Mimarisindeki Yeri ve Trabzon Bedesteni", Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi OTAM, 7, s.119-133.

Karasar, N. (1994). Bilimsel Araştırma Yöntemleri: Kavramlar, İlkeler, Teknikler (5. Baskı), Ankara, 3A Araştırma Eğitim Danışmanlık Ltd..

Kocacık, F. (1998). Tüketim Eğilimleri ve Sorunları: Sivas Merkez İlçe Örneği, Sivas, Cumhuriyet Üniversitesi.

Konya Büyükşehir Belediyesi Web Sayfası, http://www.konya.bel.tr/haberayrinti.php?haberID=3215 [Erişim tarihi: 18.03.2015].

Lindstrom, M. (2014). Buy.ology: Satın Almaya Dair Bildiğimiz Her Şey Neden Yanlış? (Çev. Ü. Şensoy), İstanbul, Optimist Yayınları.

Odabaşı, Y. (1999). Tüketim Kültürü: Yetinen Toplumun Tüketen Topluma Dönüşümü, İstanbul, Sistem Yayıncılık.

Özdemir, E. (2009). "Yaşam Tarzlarının Sanal Mekânlardaki Sunumu: Bir Cazibe Merkezi Olarak "Siberalem" Örneği", Medya, Tüketim Kültürü ve Yaşam Tarzları: Türkiye Medyasından Örüntüler içinde (Der: Banu Dağdaş ve Erdal Dağdaş), Ankara, Ütopya Yayınları.

Özdeş, G. (1998). Türk Çarşıları, Ankara, Tepe Yayınları.

Sönmez, S. (1999). "Hayat Tarzı, Hegemonya, Popüler Kültür", Köprü Dergisi, Yaz (67), s. 3-11. http://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=EskiSayilar&Goster=Yazi&YaziNo=441, [Erişim tarihi: 30.03.2015].

Şengül, H. T. (2001). "Tüketim Toplumu, Tüketim Kültürü ve Tüketim Merkezleri", Ege Mimarlık Dergisi, s. 40-41, http://www.egemimarlik.org/40-41/40-41-3.pdf, [Erişim tarihi: 21.03.2015].

Tarhan, A. (2005). "Bir Hayat Tarzı Olarak Tüketim: Çarşıdan Mağazaya Bir Değişimin Anatomisi", Konya Kitabı VIII, Yeni İpek Yolu: Konya Ticaret Odası Dergisi Özel Sayı içinde (Ed: H. Karpuz ve O. Eravşar), s. 63-78.

Torlak, Ö. (2000). Tüketim: Bireysel Eylemin Toplumsal Dönüşümü, İstanbul, İnkılap Yayınları.

Türnüklü, A. (2000). "Eğitimbilim Araştırmalarında Etkin Olarak Kullanılabilecek Nitel Bir Araştırma Tekniği: Görüşme", Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, Güz (24), s. 543-559.

Uslu, Z. (2006). Alışveriş Merkezlerinin Gelişimi: Konya Örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

Uysal, M. (2010). "Tarihsel Süreçte Geleneksel Konya Çarşısı İçin Bir Mekânsal Analiz", Millî Folklor, 22 (86), s. 149-162.

Üstün, B. ve Tutal, O. (2008). "Tüketim Alışkanlıklarındaki Değişmeler ve Bu Değişimlerin Alışveriş Mekânlarına Etkisinin Eskişehir Örneğinde İrdelenmesi" Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (2), s. 259-282.

Yanıklar, C. (2006). Tüketimin Sosyolojisi, İstanbul, Birey Yayıncılık.

Yaylagül, L. (2012). Kitle İletişim Kurumları Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar, Ankara, Dipnot Yayınları.

Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2004). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Ankara, Detay Yayıncılık.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.