Ulus Devlet Modelinde Bir Yurttaş Çocuk: Küçük Durmuş

Bedia KOÇAKOĞLU

Özet


Milletleşme ve millet oluşturma toplamsal bir süreçtir. Bu evre ulus devlet modeline giden önemli bir zemini de teşkil etmektedir. Sosyo-kültürel ve askeri temelli olmak üzere çeşitli yaklaşımlarla bu dönüşümün, modern Türk devletinin oluşturulmasında kullanıldığı belirlenebilir.

Özellikle üzerinde duracağımız kültürel değişimin bir ayağı olarak sanat ve edebiyat verimleriyle iktidarı kutsayan, ulus mantığını yücelten eserlerin ortaya konulduğu gözlenir. Milli kimliğin bilincini meydana getirmek bunun sonucunda da bireylerin kendilerini bir cemaatin ortak mensubu olarak görmelerini sağlamak amacıyla kaleme alınan edebiyat eserlerinin 19. yüzyılın ulus devletlerini inşa etmekte kullanıldığı görülür.

Türkiye’nin ulus devlete geçişini sağlamak amacıyla modern kimliğin yaratımı ve yapılan inkılapların yayılması noktasında romanların “projelendirilmiş toplumun ve insanların kullanım kılavuzu” gibi işlev gördüğü söylenebilir. Bu açıdan sanatçılardan da beklenen yeni düzene destek olmalarıdır. 

Bu destek olma evresinde hem sistemin hem de sanatçıların üzerinden en fazla durdukları husus çocuklardır. “İdeal Türk çocuğu” algısı büyük ölçüde vatandaşlık temelli olarak yeniden formüle edilmiştir. Gerek yurttaş, müteşebbis; gerekse asker olarak bu çocuklar ailesinin, devletinin ve toplumun en önemli unsurudur.

Cumhuriyet’le beraber arzu edilen çocuk algısı, Doğululuktan kurtulmuş,  Batının yüksek medeniyet seviyesine çıkma ideali taşıyan, Cumhuriyet değerlerine ve inkılâplarına bağlı, “kurucu/koruyucu Gazi imgesine” sahip çıkan, modernleşme ve kalkınma hedeflerine ulaşma yolunda gayretli bireylerden oluşmaktadır.

Bu yeni neslin kamusal mekânları nasıl kullanması gerektiğinden giyim kuşam adabına, görgü kurallarından ahlak algısına, temizlikten medeniliği sağlayan tüm unsurlara kadar her şey belirlenmiştir. Bununla birlikte milli bilinç ve Cumhuriyetçi çocuklar yaratma düşüncesinin bir parçası olarak özellikle eğitim hususu üzerinde durulmuştur. İnsanlığın onurunu zedeleyen cehaletten kurtularak okuyan çocukların öncelikle içinden çıktıkları köyleri aydınlatma düşüncesi ağırlıklı işlenen konulardan olmuştur. Tüm bireyler bütün bu gayretleri bir vazife ve sorumluluk olarak telakki edeceklerdir.  

Bu doğrultuda ortaya konulan romanlarda da yukarıda saydığımız nitelikleri haiz çocuklar dikkati çekmektedir. Bu eserlerden biri de Muallim Cemal tarafından kaleme alınan Küçük Durmuş’(1933)tur. Çalışmamızda roman, ulus devlet çizgisinin ideal çocuk algısı açısından incelenmeye çalışılacaktır.


Anahtar Kelimeler


Ulus-devlet, Küçük Durmuş, roman, ideal Türk çocuğu

Tam Metin:

PDF

Referanslar


(http://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/medergi/5.htm, erişim tarihi: 15.02.2020)

Anderson, B. Hayali Cemaatler, (çev. İ. Savaşır), İstanbul, Metis Yayınları, 2007.

Aslan, S.-M. Alkış (İlkbahar 2015). “Osmanlı’dan Cumhuriyete Geçişte Türkiye’nin Modernleşme Süreci: Laikleşme ve Ulusal Kimlik İnşası”, Akademik Yaklaşımlar Dergisi, cilt: 6, sayı: 1, s. 19-33.

Assmann, J. Kültürel Bellek: Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik, (çev. A. Tekin), İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 2001.

Aydın, R. (Mart 2018). “Ulus, Uluslaşma ve Devlet: Bir Modern Kavram Olarak Ulus Devlet”, Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, cilt: 6, sayı: 1, s. 229-255.

Belge, M. Sanat ve Edebiyat Yazıları, İstanbul, İletişim Yayınları, 2009.

Dora, Ş. (1938). “Yeni Rejimde Çocuğun Ehemmiyet ve Kıymeti”, Uludağ Bursa Halkevi Dergisi, sayı: 18, s. 45-47.

Foucault, M. Toplumu Savunmak Gerekir, (çev. Ş. Aktaş), İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2004.

Gölpınarlı, A. Yurt Bilgisi, İstanbul, Kaynak Yayınları, 2007.

Hülür, H.-Akça, G. (2007). “İmparatorluktan Cumhuriyete Siyasal Bütünlük ve Ulusalcılık Söylemi”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sayı: 22, s. 311-335.

Jusdanis, G. Gecikmiş Modernlik ve Estetik Kültür, Milli Edebiyatın İcat Edilişi, (çev. T. Birkan), İstanbul, Metis Yayınları, 1998.

Kafadar, O. (1997). “Tatbikat Mektebi’nde ‘10 Temmuz’ İnkılabı”, Tarih ve Toplum, sayı: 158, s. 10-16.

Karpat, K. H. Osmanlı’dan Günümüze Edebiyat ve Toplum, İstanbul, Timaş Yayınları, 2017.

Karyelioğlu, S. (2012). “Ulus Devlet ve Milliyetçiliğin Tarihsel Dayanakları ve Küreselleşmenin Ulus Devlet ve Milliyetçilik Üzerindeki Etkileri”, Ethos Dergisi, sayı:5(1), s. 137-169.

M. Cemal. Küçük Durmuş, İstanbul, Resimli Ay Matbaası, 1933.

Meydan Larousse (1987). “Ulus”, Meydan Larousse Ansiklopedisi, cilt: 12, İstanbul, Meydan Yayıncılık.

Öztan, G. G. (2009). Türkiye’de Çocukluğun Politik İnşası, doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümü.

Poggi, G. Modern Devletin Gelişimi, (çev. Ş Kurt-B. Toprak), İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2005.

Ş. Kamil, Çocuklara ve Gençlere Nasıl Bakmalı?, İstanbul, Tefeyyüz Kitaphanesi, 1932.

Tunaya, T. Z. Hürriyet’in İlânı, İstanbul, Arba Yayınları, 1996.

Türkdoğan, O. Niçin Milletleşme?, İstanbul, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 1995.

Türkeş, A. Ö. (2009). “Toplum ve Kimlik Kurma Kılavuzu Olarak Roman”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Dönemler ve Zihniyetler (ed. T. Bora-M. Gültekingil), cilt: 9, İstanbul, İletişim Yayınları, s. 844-869.

Uğuz, H. E.-R. Saygılı (Ekim 2016). “Küresel Dünyada Ulus Devlet”, Selçuk Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, yıl: 16, sayı: 32, s. 127-143.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.