İbn Haldûn’da Beden İnşası Açısından Bedevî Ümran ve Hadarî Ümran

Abdülkadir ZORLU

Özet


İbn Haldûn’un ümranların gelişimini analiz etmek için kullandığı bedevî ümran ve hadarî ümran kavramları üst anlatı dilinin enstrümanları olarak insan doğası, beden ve karakter inşası gibi değerlendirmeleri içermektedir. Bu ümranlarda farklı beden inşa edildiğini söyleyen İbn Haldûn’un görüşleri, iki toplum tipindeki farklılığın nedenlerini ve sonuçlarını ortaya koymaktadır. Modern sosyoloji kuramlarında insan doğasına ilişkin değerlendirmeler, İbn Haldûn’un fikirlerinden çokça etkilenerek yapılmaktadır. Ancak bu çalışmada kavramsal ve kuramsal analiz bakımından İbn Haldûn’un bakışı, modern sosyoloji yaklaşımlarına yakınlaşması ya da farklılaşması bağlamında ele alınmış olup, esas olarak iki yaklaşımın karşılaştırması hedeflenmemiştir. Modern sosyoloji kavrayışlarına daha çok İbn Haldûn’un görüşlerinin anlaşılmasını sağlamak açısından başvurulmuştur. İbn Haldûn Mukaddime’de, insan doğası ile beden inşası ve insan karakteri konularını iki grupta incelemiştir. Bunlar ilk fıtrat halindeki insan doğası ile sosyal muhitin inşa ettiği insan doğasıdır. Bu bağlamda bedevî ümran düalistik olan insan doğasını ortaya çıkarır. Düalistik insan doğası, insanın hem iyiye hem de kötüye eğilimli bir kapasiteye sahip olması demektir. Hadarî ümran ise daha çok olumsuz insan doğası ortaya çıkarmaktadır. Bu insan doğası, olumsuz sosyal muhitin biçimlendirdiği bedenî niteliklerini ortaya koyar. Bu, materyalist ve bedensel arzuların baskın olduğu hırslı ve arzulu insan doğasıdır. Bu makalede İbn Haldûn’un insan doğası ve bedenlerin üretimine ilişkin ümran kavramı altında yer verdiği fikirleri tahlil edilmektedir.


Anahtar Kelimeler


İbn Haldûn, Beden İnşası, Beden Sosyolojisi, Bedevî Ümran, Hadarî Ümran, Kent Sosyolojisi

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Aron, R. (1989) Sosyolojik Düşüncenin Evreleri, (Çev. K. Alemdar), Ankara, Bilgi Yayınevi.

Arslan, Ahmet (2002) İbn-i Haldûn, Ankara, Vadı Yayınları.

Benevolo, Leonardo (1995) Avrupa Tarihinde Kentler, (Çev.Nur Nirven), İstanbul, Afa Yay.

Bentham, Jeremy ( 1995) The Panopticon Writings. Ed. Miran Bozovic, London, Verso, s. 29-95

Berger, P.L., Luckman, T. (1966) The Social Construction of Reality. England. Penguin Books.

Bernauuer, J. W. (2000) Foucault’nun Özgürlük Anlayışı, (Çev.İsmail Türkmen), İstanbul, Ayrıntı Yay.

Bourdieu, Pierre (1996) Distinction: A Social Critique of the Judgement of the Taste, (Tarns.R. Nice), London, Routledge.

Bozarslan, H. (2016) Lüks ve Şiddet: İbn Haldûn’da Tahakküm ve Direniş, (Çev. M. I. Durmaz), İstanbul, İletişim Yayınları.

Coser, L. A. (2008) Sosyolojik Düşüncenin Ustaları, (Çev. H. Hülür, S. Toker, İ. Mazman), Ankara, De Ki Yay.

Crosssley, Nick (2005) “Sociology and the Body “, The Sage Handbook of Sociolgy, (Ed. C. Rojek, C. Calhaun, B.Turner), London, Sega Pub.

Çelebi, N., Kızılçelik S. (2002) “İsatnbul’da Bir Alman Profesör: Gerhard Kessler”, Sosyoloji Araştırmalar Dergisi, Cilt 5, Sayı 2, s. 105-123.

Dale, S. F. (2018) İbn Haldûn ve İnsan Bilimi, (Çev. Ayşecan Ay, Canan Coşkun), İstanbul, Say Yayınları.

Dhaouadi, M. (2008) “The Forgotten Concept of Human Nature in KHaldûnian Studies”, Asian Journal of Social Science, Cilt: 36, s.571-589.

Durkheim, E. (1985) Toplumbilimsel Yöntemin Kuralları, (Çev.C. B. Akal), Ankara, BFS Yayınları

Erdemir, A. E. (1989) “Ahlât-ı Erbaa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, II, İstanbul, s.24.

Foucault, M. (1992) Hapishanenin Doğuşu, Çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara, İmge Kitabevi.

Foucault, M. (2004) Toplumu Savunmak Gerekir, (Çev. Ş. Aktaş), İstanbul, YKY.

Foucault, M. (2005a) Özne ve İktidar, (Çev. Ferda Keskin), İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Foucault, M. (2005b) Büyük Kapatma, (Çev. Ferda Keskin), İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Foucault , M. (2016) Güvenlik, Toprak, Nüfus, (Çev. Ferhat Taylan), İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Frank, Arthur W, (1991) “For a Sociology of the Body An Analytical Review, The Body, (Ed. Mike Featherstone, Mike Hepworth , Bryan S Turner), London, Sega Pub. 36-103.

Giddens, Anthony (2000) Sosyoloji, (Yay. Haz. H. Özel, C. Güzel), Ankara, Ayraç Yay.

İbn Haldûn (2018) Mukaddime, (Haz.Süleyman Uludağ), İstanbul, Dergah Yayınları.

İbn Haldûn (1990) Mukaddime I, (Çev. Z. K. Ugan), İstanbul, MEB Yayınları.

İbn Haldûn (1991) Mukaddime II-III, (Çev. Z. K. Ugan), İstanbul, MEB Yayınları.

Işık, Emre (1998), Beden ve Toplum Kuramı, Ankara, Bağlam Yayınları.

Hassan, Ümit (1982) İbn Haldûn Metodu ve Siyaset Teorisi, Ankara, Sevinç Matbaası.

Kara, Zülküf (2011) “Beden Sosyolojisinden Ölüm sosyolojisine İnterdisipliner Bir Yaklaşım” Beden Sosyolojisi, (Ed. Kadir Canatan), İstanbul, Açılımkitap.

Kessler, G. (1985) Sosyolojiye Başlangıç, (Çev. F. Fındıkoğlu), İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları.

Kızılkaya, E. (2002)“Homo Economıcus Tipolijisinin Reddi: Karl Polanyı Ve Thorsteın Veblen’in İktisada Bakış Açıları”. H. Ü. İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 20, Sayı 2, 2002, s.73-91.

Mahdi, M (1964) Ibn Khaldûn's Philosophy of History: A Study in the Philosophic Foundation of the Science of Culture, The University of Chicago Press.

Marx, K. (2004) Kapital I, (Çev. Alaattın Bilgi), Ankara, Sol Yayınları.

Mauss, Marcel (1973) “Techniques of the Body”, Journal Economy and Society, Vol. 2/1, 70-88.

Mead, G. Herbert (2017) Zihin, Benlik ve Toplum, (Çev.Yeşim Erdem), Ankara, Heretik Yay.

Merleau-Ponty, M. (2012) Algının Fenomenolojisi, (Çev. E. Sarıkartal, E. Hacımuratoğlu), İstanbul, İhtaki Yayınları

Mestrovic, S. G. (1988), Emile Durkheim and the Reformation of Sociology, New Jersey, Rowman and Littlefield Publishers.

Mumford, Lewis (2007) Tarih Boyunca Kent, (Çev. G. Koca, T. Tosun), İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Polama, M. P. (2016) Çağdaş Sosyoloji Teorileri, (Çev. Hayriye Erbaş), Palme Yayıncılık.

Polanyi, K. (2016) Büyük Dönüşüm Çağımızın Siyasal ve Ekonomik Temelleri, (Çev. A. Buğra), İstanbul, İletişim Yayınları.

Saunders, P. (2013) Sosyal Teori Kent Sosyoloji, (Çev. S.D. Getir), İdeal Kültür Yayınları.

Sennett, Richard (2002) Ten ve Taş, (Çev. Tuncay Birkan), İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Smith, A. (1997) Ulusların Zenginliği, (çev. Ayşe Yunus, Mehmet Bakırcı, İstanbul, Alan Yayıncılık.

Sunar, İlkay (1986) Düşün ve Toplum, Ankara, Birey ve Toplum Yayınları.

Walsh, D. F., (2012) “Özne/Nesne”, Temel Sosyolojik Dikotomiler, (Ed. C. Jenks, Çev. İ. Çapcıoğlu, A. Korkmaz), Ankara: Birleşik Yayınevi.

Weber, M. (1978) Economy and Society, Edt. G. Roth and C. Wittich, California, University of California Press.

Weber, M. (1987) Sosyoloji Yazıları, (Çev. T. Parla), Hürriyet Vakfı Yayınları.

Weber, M. (2012) Ekonomi ve Toplum I, (Çev. L. Boyacı), İstanbul, Yarın Yayınları.

Weisskopf, W.A. (1996) Yabancılaşma ve İktisat, (Çev. Ç. Koç, Y. Madra, vd), İstanbul, Anahtar Kitaplar Yay.

Zorlu, A.(2019) “Mevlȃna ile İbn Haldûn’un Kentte Bakış Açılarının Karşılaştırılması”, Mevlȃnȃ Araştırmaları 6, (Edit. Adnan Karaismailoğlu, Yakup Şakak), Akçağ Yayınları, s. 31-42.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.