Adalet ve Kalkınma Partisi Döneminde Türkiye-İsrail İlişkileri

Tufan Kutay Boran

Özet


Çalışmada, Orta Doğu gibi çatışmacı bir coğrafyada kendilerini seküler ve demokratik olarak tanımlayan ve bölgedeki Arap kimliğinden farklı etnik kökenlere sahip iki ülkenin ilişkileri AK Parti dönemi açısından ele alınmıştır. Tarihsel arka planına bakılacak olduğunda İsrail’i ilk tanıyan Müslüman ülke olan ve İsrail'le bölge de savaşmamış az sayıdaki ülkelerden birisi olan Türkiye’nin, günümüzde İsrail ile ilişkilerinin bu seviyeye nasıl geldiği ilgi çekicidir. AK Parti hükümetlerinin İsrail ile yaşadığı krizlerin başlıca nedenlerinin Filistin Sorunundan ziyade olmadığı çalışmada vurgulanmak istenmiştir. Özellikle Davutoğlu’nun Başbakanlık Danışmanlık görevi ile Başbakanlığı arasındaki süreç boyunca TDP’de ortaya koyduğu birtakım doktrinler açıkça İsrail tarafından olumsuz olarak karşılanmıştır. Bu doktrinler kapsamında Orta Doğu’daki Müslüman aktörlerle geliştirilen ilişkilerin, kuşkusuz Türkiye-İsrail ilişkilerinde Mavi Marmara’ya kadar varan krizlerin gebe kalması ile de bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Ayrıca daha önceki hükümetlerin aksine özellikle 2008’den sonra AK Parti döneminde Türk karar alıcıların İsrail’e karşı kullandığı sert söylemler, Türkiye-İsrail ilişkilerindeki diplomatik gerilimi tetiklemiştir. Hiç şüphesiz AK Parti'nin yıllar itibariyle İsrail'e karşı daha muhafazakar bir kimlikle yaklaşmasının bu söylemlerde etkisinin olduğu düşünülmektedir. AK Parti, her fırsatta Filistin halkının yanında olduğunu ortaya koyduğu pro-aktif eylemlerle göstermiştir. İsrail ise realist bir tavırla hareket ederek, AK Parti’nin dış politikalarını kendi iç politikasına müdahale olarak görmüştür. İsrail de aynı şekilde AK Parti'nin sert retoriğine karşı kendi diplomatik hamleleri ile krizi daha üst seviyeye çıkarmakta tereddüt etmemiştir. İsrail’in bu tavrında, hiç şüphesiz İsrail’in tecrübe ettiği 4 büyük Arap-İsrail savaşının getirdiği yalnızlık ve mağdur devlet psikolojisinin de etkili olduğu düşünülmektedir. Fakat, buradan iki ülke arasındaki ilişkilerin bir anda bozulduğu gibi bir sonuç çıkarılmamalıdır. Nitekim, ilişkilerdeki bozulmalar kendi içinde belirli periyodlardan geçerek büyümüş ve olgunlaşmıştır. Örneğin, AK Parti Orta Doğu’daki pro-aktif politikası doğrultusunda HAMAS gibi aktörler ile ilişkiler geliştirmiştir. İkinci olarak, Filistin halkının gördüğü mezalim AK Parti tarafından uluslararası arena da her fırsatta sertçe eleştirilerek ortaya koyulmuştur. Tüm bu politikalar İsrail’i ciddi şekilde rahatsız etmiştir ve etmeye devam etmektedir. Tüm bu gelişmeler kısa bir süre içinde iki ülkenin devlet başkanları birbirlerini “Hitler”, “terörist” ve “soykırım” gibi ciddi söylemler kullanabilecek noktaya getirmiştir.


Anahtar Kelimeler


AK Parti, İsrail, Türk Dış Politikası, Orta Doğu

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Kitaplar ve Akedemik Makaleler

Akpınar, P. "Çatışma Çözümleri Perspektifinden Suriye-İsrail Meselesi ", Akyeşilmen Nezir (Ed.), Barışı Konuşmak: Teori ve Pratikte Çatışma Yönetimi, Ankara, Odtü Yayıncılık. 2012.

Ataman, M. (2003). "Özalist Dış Politika: Aktif ve Rasyonel Bir Anlayış", Bilgi, Cilt: 7 Sayı: 2, 2003, s.49-64.

Ayhan, V. (2009). "HAMAS: Filistin Direnişinde Politik İslam", Orta Doğu Etütleri, Cilt:1 Sayı: 1, 2009, s.99-134.

Aytürk, İ. (2012). "Türkiye-İsrail İlişkileri", Faruk Sönmezoğlu (Ed.) ve diğerleri, XXI Yüzyılda Türk Dış Politikasının Analizi, İstanbul, Der Yayınları.

Bir, Ç. Sherman, M. (2002). "Formula for Stability: Turkey Plus Israel", Middle East Quarterly, Sayı: 9 Cilt: 4, s.23-32.

Bölme ,S. (2012). "İsrail’in Değişime Direnci: 2012 Gazze Saldırısı", Seta Analiz, Sayı:55, s.1-18.

Bölme, S. Ulutaş, U. (2011). "Birleşmiş Milletlerde Filistin Oylaması: Devlete Doğru mu ? ", Seta Analiz, Sayı: 44, s.1-21.

Boran, K. (2019). “Adalet ve Kalkınma Partisi Döneminde Türkiye İsrail İlişkileri”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı.

Çevik, A. Ersaydı Çevik, B. (2011). "Türkiye-İsrail İlişkilerinde Psiko-Politik Etkenler Politik Algılar", Akademik Orta Doğu, Cilt: 5, Sayı: 2, s. 1-17.

Çiçekçi, C. (2014). "Bir Vatani Görev Olarak Hasbara: İsrail Ordusunun Koruyucu Hat Operasyonu Performansı", Orta Doğu Analiz, Cilt: 6 Sayı: 64, s. 20-21.

Davutoğlu, A. (2008). "Turkey’s New Foreign Policy Vision", Insight Turkey, Cilt: 10, Sayı:1, s.77-96.

Davutoğlu, Ahmet. Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu, İstanbul, Küre Yayınları, 2001.

Duran, B. "Türk Dış Politikası Orta Doğululaşıyor mu? ", Muhittin Ataman (Ed.) ve Kemal İnat (Ed.), Orta Doğu Yıllığı, İstanbul, Küre, 2009.

Güler, E. (2010). "Davos ve Etkileri", Memleket Siyaset Yönetim, Cilt: 1, Sayı:4, s.205-231.

Katman, F. (2014). "2006 Seçimleriyle HAMAS’ın Filisitin İçinde Değişen Konumu (2006-2010) ", Güvenlik Stratejileri, Sayı: 28, s.127-154.

Kaya, E. (2010). "Türkiye-İsrail İlişkilerinde Yeni Dönem", Dergi Park Akademik, Cilt:2, Sayı:2 ,s.93-114.

Kürkçüoğlu, Ö. Çağrı, E. "Filistin Sorunu", Baskın Oran (Ed.), Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşı’ndan Bugüne Kadar Olgular, Belgeler, Yorumlar 1919-1980, İstanbul, İletişim Yayınları, 2013.

Özcan, G. (2010). "Aynalar Galerisi: Türkiye-İsrail İlişkilerinde Yansımalar, Yanılsamalar ve Gerçekler", Orta Doğu Analiz, Cilt: 2 Sayı: 18, s.36-44.

Özcan, G. (2010). "Mavi Marmara Bunalımında Sonun Başlangıcına Doğru", Orta Doğu Analiz, Cilt:2, Sayı: 21, s.29-38.

Özdağ, Ü. (2011). "Ankara ile Tel Aviv Arasındaki Kriz Ne Kadar Gerçek", 21.yy Enstitüsü, Sayı: 25, s.21-30.

Süer, B. (2012). "Suriye-İsrail Barış Görüşmeleri: Olgunlaşma Teorisi Perspektifinden Bir Analiz", Ortadoğu Etütleri, Cilt: 3, Sayı: 2, s.217-254.

Süslü H. (2016). “Çevresel Strateji Kapsamında İsrail’in Kuzey Irak Kürtleri Politikasının Analizi”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı.

Şahin, M. (2011). "Türkiye-İsrail İlişkileri: Zoraki İttifak Çöktü", Orta Doğu Analiz, Cilt: 2, Sayı: 33. s. 22-29.

Tür, Ö. (2009). "Türkiye-İsrail İlişkilerinde Kriz ve Davos Sonrası", Orta Doğu Analiz, Ankara, Cilt: 1 Sayı: 11, s. 35-39.

Ulutaş, U. "İsrail’le İlişkilerin Zayıf Halkası: Gazze", Bektaş, Eda (Ed.), vd., Seta Yıllığı 2010, Ankara, Ofset Yayınları 2011.

Üren, M. (2011). "Ak Parti Dönemi Türkiye-İsrail İlişkileri", Uluslararası Orta Doğu Barış Araştırmaları Merkezi Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 5, s.1-23.

Gazete Kaynakları

Alçak koltuk dünya basınında(2010), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 15.09.2019].

Ankara PKK benzetmesinden rahatsız(2006), [Online] Available at: , [Erişim tarihi: 01.09.2019].

Atlıoğlu, Yasin. Golan Tepeleri Ve Suriye-İsrail Askeri Güç Dengesi(2007), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 08.09.2019].

Başbakan Erdoğan'dan önemli açıklamalar(2008), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 04.09.2019].

Çamlıbel, Cansu. 7 Yıl Sonra One Minute Yanıtı (2009), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 15.09.2019].

Davutoğlu BM Güvenlik Konseyi'nde konuştu(2010), [Online] Available at:

Ecevit, Şaron görüşmesi sona erdi(2001), [Online] Available at: , [Erişim tarihi: 17.09.2019].

Erdoğan Davos'u terk etti(2009), [Online] Available at:, , [Erişim Tarihi: 08 09.2019].

Erdoğan Esad'la Görüştü(2008a), [Online] Available at: https://www.amerikaninsesi.com/a/a-17-2008-04-26-voa1-88118657/866757.html>, [Erişim Tarihi: 08.09.2019].

Erdoğan: Ortadoğu'da arabuluculuk falan kalmadı ki... (2004), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi:29.09.2019].

Erdoğan’dan Hem Uyarı Hem Destek(2006), [Online] Available at: , [Erişim tarihi:26.08.2019].

Erdoğan'dan İsrail'e "soykırım" suçlaması(2018), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 19.09.2019].

Ergan, Uğur. Altından o çıktı(2006), [Online] Available at: , [Erişim tarihi: 06.09.2019].

Göksedef, Ece. Türkiye-İsrail mutabakatının detayları(2016), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 19.09.2019].

Güvenç, Duygu. İsrail'den Türkiye'ye 'alçak koltuk' ayıbı...(2010), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 15.09.2019].

Haber Türk (2019), [Online] Available at: , [Erişim tarihi: 15.09.2019].

Hanuka Bayramı Nedir Nasıl Kutlanır?(2016), [Online] Available at:

Hersh, Seymour. Plan B, [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 19.09.2019].

İnsanlık Tarihine Kara Leke Düşürdünüz(2009), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 10.09.2019].

İslam İşbirliği Teşkilatı: Doğu Kudüs Filistin'in başkentidir(2017) [Online] Available at: , (Erişim Tarihi: 17.09.2019].

İsrail Mavi Marmara tazminatını yatırdı(2016), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 20.09.2019].

İsrail, 2007'de Suriye'deki 'nükleer reaktörü' vurduğunu ilk kez kabul etti(2018), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 08.09.2019].

İşte Tartışılan Palmer Raporu(2011), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 16.09.2019].

Kohen, Sami. İsrail neden özür diledi?(2013), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 16.09.2019].

Mavi Marmara Raporu Basına Sızdı(2011), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 16.09.2019].

Perez ve Abbas Ankara’da(2007), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 26.08.2019].

Sezer: Meşal'i devlet değil AK Parti çağırdı(2006), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 13.09.2019].

Sorumluluğumuzun Farkındayız(2005), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 28.08.2019].

Türk, Gökhan(2009). Davos Krizi ve Orta Doğu’ya Yansımaları, [Online] Available at: < http://www.bilgesam.org/incele/1330/-davos-krizi-ve-ortadogu%E2%80%99ya-yansimalari/#.W2cPzNIzZPY>, [Erişim Tarihi: 05.08.2018].

Türkiye ile Ticaret, [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 19.09.2019].

Türkiye İsrail ile Suriye Arasında Arabulucu(2008b), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 03.09.2019].

Türkiye İsrail İlişkileri Hk.(2011), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 16.09.2019].

Türkiye'nin arabuluculuğu resmen açıklandı(2008), [Online] Available at: , [Erişim Tarihi: 08.09.2019].


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons Lisansı
Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.