Çağdaş Hastane Muayene Alanlarında Mekânsal Davranış

Kurt Orkun Aktaş

Özet


Çağdaş hastanelerdeki mekan oluşumları sağlık hizmeti veren ve bu hizmeti alan insanların davranışlarını etkilemektedir. Bu çalışmada hastane konseptinin güncel durumu incelenmiş ve neticede bu yapıların sadece sağlık prosedürlerinin gerçeleştirildiği yerler olmadıkları anlaşılmıştır. Dünya genelinde hastanelerde yatan hasta sayısında azalma eğilimi olduğu, bu eğilimin kısmen ilaç sektöründe gerçekleşen ilerlemelere dayandığı ifade edilmektedir. Günümüzde bu yapıların sağlıklı olmayı destekleyecek biçimde kurgulandıkları ortaya konmaktadır. Ülkemizde hizmet veren sağlık kurumları yatak sayıları bakımından değerlendirilmiş ve sağlık konsepti ile ilgili yeni yönelimler tartışılmıştır. Hasta insan, hastalık ve iyi olma hallerinin tanımları yapılmış ve insanların hasta olma halini kabul edişlerinin safhaları vurgulanmıştır. İnsan davranışlarının gerçekleşme aşamaları olan: algılama, biliş yapma ve davranışın gerçekleşmesi aşamaları incelenmiştir. Davranışın başlaması sonrasında ise insanın mekanla iletişimi başlamaktadır. Hastane yapılarındaki insan davranışları aşağıdaki anahtar kavramlar çerçevesinde incelenmiştir: canlıların ihtiyaçları doğrultusunda eyleme geçmelerini inceleyen yönelme davranışı; bireylerin birbirlerine en uygun mesafede yaklaşma koşulu olan mahremiyet; kişinin kendisine ait hissettiği mekanlarda uyguladığı kişiselleştirme; bireylerin kendileriyle diğerleri arasında düzgün olmayan bir alan yaratma durumu olan kişisel alan; bir kişi veya grup tarafından korunan sınırlı bir alan olan egemenlik alanı; bir tarafın diğer taraf hakkında kendi menfaatleri bakımından olumlu sonuçlar yaratacağı inancı olan güven hissi ve son olarak insanların günlük hayat içindeki faaliyetlerine hazırlık yaptıkları kulis davranışı. Hastane yapılarının içinde doktor ve hasta arasındaki iletişimin, söz konusu kişinin hasta olması sebebiyle asimetrik bir niteliği bulunmaktadır. Bu durumdan hareketle, hastane yapılarında bu ilişkinin kurulduğu mekanlardan olan  hasta muayene odaları alanı, Hacettepe Üniversitesi Hastanesi Plastik, Rekonstrüktif ve Cerrahi Anabilim Dalı  özelinde incelenmiştir. Doğru tasarlanmış bir mekansal kurgunun, hastaların doktora ve sağlık kurumuna karşı hissedeceği güven duygusuna olumlu etkileri olacağı değerlendirilmektedir. Makalede, muayene alanlarında geçirilen süre sonucunda meydana çıkacak duyguların bu bireylerin davranışlarına olan yansımaları tartışılmaktadır. Hastane mekanlarının hastaların ve sağlık çalışanlarının duygusal ve fizyolojik ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde dönüşmek durumunda oldukları gözlenmektedir. İnsan ve mekan arasındaki ilişkinin asimetrik boyutunun hastalar ve sağlık çalışanlarının ihtiyaçlarını karşılamak konusunda yeniden düzenlenmesi beklenmektedir.


Anahtar Kelimeler


Çağdaş hastaneler, mekansal davranış, insan-mekan ilişkisi, hasta insan.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AHA (American Hospital Association), 2000. Redefining Hospital Capacity. Trendwatch, Sep. Vol. 2, No.3 Adres: http://www.aha.org/research/reports/tw/twsept2000.pdf, Erişim Tarihi: 28.09.2016.

Alrubaiee, L., ve Alkaa’ida, F. (2011). The Mediating Effect of Patient Satisfaction in the Patients’ Perceptions of Healthcare Quality – Patient Trust Relationship. International Journal of Marketing Studies Vol. 3, No:1, 103.

Altman, I. (1975) Environment and Social Behavior: Privacy, Personal Space, Territory, and Crowding. Brooks/Cole, Monterey.

Aydın, D. (2009). Hastane Mimarisi, İlkeler ve Ölçütler. Entegre Matbaacılık, İstanbul.

Berry, L. & Bendapudi, N. (2007). Health Care A Fertile Field for Service Research. Journal of Service Research. 10. 111-122.

Berry, L. L., & Bendapudi, N. (2007). Health Care: A Fertile Field for Service Research. Journal of Service Research, 10(2), 111–122. https://doi.org/10.1177/1094670507306682

Bilgin, V. (1991). Yapısal Özellikleri İtibariyle Ailenin Görünümü. Türkiye Aile Yıllığı, TC Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Ankara.

Devebakan, N., & Aksarayli, M. (2003). Sağlık işletmelerinde algılanan hizmet kalitesinin ölçümünde SERVQUAL skorlarının kullanımı ve Özel Altınordu Hastanesi uygulaması.

Engel, G. L., (1977). The Need for a New Medical Model. A Challenge for Biomedicine. Science, 196: 129-136.

Entwistle, V., ve Quick, O., (2006). Trust in the Context of Patient Safety Problems. Journal of Health Organization and Management, Vol. 20 No. 5: 397-416.

Ergenoğlu, S. A., & Aytuğ, A. (2007). Sağlık Kurumlarında Değişen Paradigmalar ve İyileştiren Hastane Kavramının Mimari Tasarım Açısından İrdelenmesi. Megaron, 2(1): 44-63.

Güller, A. (2007). Sağlık Yapılarında Renk Olgusunun Özel Dal Hastaneleri Hasta Yatak Odası Örneklerinde Araştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Gür, Ş. Ö., (1996). Mekan Örgütlenmesi. Gür Yayıncılık, Trabzon.

Gür, Ş. Ö., (2000). Doğu Karadeniz Örneğinde Konut Kültürü. YEM Yayın, İstanbul.

Hall, E.T. (1966). Proxemic Theory, CSISS, 1-4.

Hall, M. A., (2005). The Importance of Trust for Ethics, Law and Public Policy. Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics, Vol. 14 No. 2: 156-167.

Hayran, O. Sağlık ve Hastalık Kavramları http://www.merih.net/m1/wosmhay11.htm, Erişim Tarihi: 12.12.2016.

Helman, C. G., (1981). Disease Versus Illness in General Practice. J. R. Coll. General Practice, 31: 548-552.

http://www.sabem.saglik.gov.tr/Akademik_Metinler/goto.aspx?id=3059, Erişim Tarihi: 23.02.2015.

Lang, J. (1987). Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. Van Nostrand Reinhold, New York.

Miller, R. L., Swensson E. S. (2002). Hospital and Healthcare Facility Design. W. W. Norton & Company, New York.

Morgan, R., Hunt, S., (1994). The Commitment-Trust Theory of Relationship Marketing. Journal of Marketing, 58(3): 20-38. doi:10.2307/1252308

Passini, R. (1984). Spatial representations: A wayfinding perspective. Journal of Environmental Psychology, 4(2), 153-164.

Pastalan, L. A. (1970). Privacy as an expression of human territoriality. In Pastalan, L. A., and Carson, D. H. (eds.),Spatial Behavior of Older People, University of Michigan Press, Ann Arbor.

Rapoport, A., (1990). History and Precedent in Environment Design. Plenum Press, New York.

Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü, (1996). Sağlık İnsangücü Mevcut Durum Raporu. T.C. Sağlık Bakanlığı, Ankara.

Sanzo, M.J., Santos, M.L., Vazquez, R., ve Alvarez, L., (2003). The Role Market Orientation In Business Dynamic Relationships: Testing an Integrator Model. Journal of Marketing Management, 19: 73-107.

Seçim H., (2008). “Hastanelerin Tanımı Sınıflandırılması ve İşlevleri” 272-273.

Sommer, R. (1969). Personal Space: The Behavioral Basis of Design. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

T.C. Sağlık Bakanlığı, “Sektörlere Göre 2014-2016 Ay Bazlı Yatak Doluluk Oranları” Genel Sağlık İstatistikleri –Özet Bilgiler. Adres: http://rapor.saglik.gov.tr/istatistik/rapor/, Erişim Tarihi: 28.09.2019.

Tall, R. T., (2000). An Introduction to Healthcare Organisational Ethics. Oxford University Press, New York: 133-134.

Trachtenberg, F., Dugan, E., ve Hall, M. A., (2005). How Patients' Trust Relates To Their Involvement in Medical Care: Trust in The Medical Profession is Associated with Greater Willingness to Seek Care and Follow Recommendations. Journal of Family Practice, 54(4): 344-353.

Westin, A. F. (1970). Privacy and freedom.bil

World Health Report, (1998), WHO, Genevre.

Yerebakan, M., (2000). Özel Hastaneler Araştırması, İstanbul Ticaret Odası Yayın No:2000-26, İstanbul.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons Lisansı
Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.