Kripto Para Fiyatlarında Balon Varlığının Tespiti: Bitcoin, IOTA ve Ripple Örneği

Eyyüp Ensari ŞAHİN

Özet


Paranın kullanımı tarih boyunca farklı şekillerde olmuştur. Günümüz teknoloji yoğun dönemi paraya farklı biçimler kazandırmak sureti ile değişikliklere neden olmuştur. Bu değişiklik genelde paranın değerine ilişkin gerçekleşmiş olup yapıldığı madenden değer alan paradan, parayı basan merkezi otoriteye doğru bir değişimle meydana gelmiştir. Merkezi otoriteler kendi paralarının konvertibilitesini arttırmak için sonucu büyük toplumsal olaylara ve problemlere dönüşmüş projeler yapmıştır. Bu sorunsal insanoğlu tarafından kabul edilemez noktalara gelmiş ve teknolojik dönüşümün ve değişimin, ürün ve hizmetlerin aracıyı azaltan özelliği ile bir çok kesim tarafından  entegrasyon sürecini hızlanmıştır. Bu dönüşümlerin başında yapay zeka uygulamaları, endüstri 4.0 üretim sistemleri ve adını Bitcoinin değer artışı ile duyduğumuz blockchain sistemi gelmektedir. Blockchain sistemi para ya da veri transferinde güvenilir bir biçimde aracısız olarak transfer yapabilmeyi sağlayan ve 2008 yılında Satoshi Nakamoto adında biri/birileri tarafından kullanıma sunulun kriptografik bir transfer ve depolama sistemidir. Blockchain sisteminin ayırt edici özelliği ise işlem maliyetlerini azaltması ve güven olgusunu kriptografik yazılımlar ile sağlamasıdır. Bu sistemin bir ödülü olarak karşımıza çıkan Bitcoin Blockchain altyapısını kullanan ve sistemin işleyişi için önemli bir pozisyonu olan ödül parası olarak tanımlanabilir.  2008 yılında değeri sentlerle ölçülen Bitcoin 2017 yılında fiyatı 19.050 ABD dolarına çıkmıştır. Bu artış Bitcoin ’in tanınırlığı tüm dünya da arttırmıştır. Bitcoin’in fiyatlarındaki sürekli değişim bir çok yatırımcıyı tedirgin etse de Bitcoin ve diğer kripto paralara gösterilen ilgi her geçen gün artmaktadır.  Bu çalışmada merkezi bir otorite tarafından desteklenmediği için sürekli balon ya da köpük fiyat kavramlarının doğruluğu matematiksel olarak kanıtlanmaya çalışılacaktır. Bu kapsamda  kripto paraların fiyatlarında karşılaştırmalı olarak spekülatif balon varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma kapsamında Bitcoin, IOTA ve Ripple kripto paralarının günlük kapanış fiyatları, spekülatif balonların tespiti ve balonların oluşma dönemlerini belirlemek amacıyla Phillips vd. (2013) tarafından geliştirilen genelleştirilmiş eküs (Sup) ADF (GSADF) birim kök testi ile test edilmiştir. Çalışma sonucunda her üç kripto paranın fiyatında özellikle 2017 yılı son çeyreğinde balon oluşumu tespit edilmiştir. Balon oluşumu tespit edilen dönemler tarihsel olarak değerlendirildiğinde haber manipülasyonlarının etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Anahtar Kelimeler


Bitcoin, IOTA, Ripple, GSADF

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Bozoklu, Ş. ve Zeren, F. (2013). Türkiye Hisse Senedi Piyasasında Rasyonel Köpükler: Saklı Eşbütünleşme Yaklaşımı. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(9), 17-31.

Brunnermeier, M. K. (2009). Deciphering the liquidity and credit crunch 2007-2008. Journal of Economic perspectives, 23(1), 77-100.

Campbell, J. and Shiller, R. (1987). Cointegration and Tests of Present Value Models. Journal of Political Economy. 95(5), 1062-88.

Çarkacıoğlu, A (2016). “Kripto- Para Bitcoin”, Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Raporu, Aralık.

Diba, B. and Grossman, H., (1988). Explosive Rational Bubbles in Stock Prices? American Economic Review, 78(3): 520-530.

Garber, P. M. (1990). Famous first bubbles. Journal of Economic perspectives, 4(2), 35-54.

Gürkaynak, R.S. (2005). Econometric Tests of Asset Price Bubbles: Taking Stock. Finance and Economics Discussion Series, Division of Research and Statistics and Monetary Affairs (Washington, DC: Federal Reserve Board, No. 2005 (04).

Kindleberger, C. P. (1996). World economic primacy: 1500-1990. Oxford University Press on Demand.

Kindleberger, C. P., & Aliber, R. Z. (2011). Manias, panics and crashes: a history of financial crises. Palgrave Macmillan.

LeRoy, S. and Porter, R., (1981), The Present-Value Relation: Tests Based on Implied Variance Bounds, Econometrica, 49(3), 555–74.

Oran, A. (2011). Balonlari Daha iyi Tanimaya Çalişmak: Balon Tanimlari, Modelleri ve Lale Çilginliği Örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 151-161.

Parvar, M. R. J. and Waters, G. A. (2010). Equity Price Bubbles in the Middle Eastern and North African Financial Markets, Emerging Markets Review, 11(1), 39-48.

Phillips, P. C. B. and Yu, J. (2011). Dating the Timeline of Financial Bubbles During the Subprime Crises. Quantitative Economics, 2(3), 455-491.

Pirinççi, A. E. (2018). Yeni Dünya Düzeninde Sanal Para Bitcoin’in Değerlendirilmesi. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 1(1), 45-52.

Rotermann, B., & Wilfling, B. (2014). Periodically collapsing Evans bubbles and stock-price volatility. Economics Letters, 123(3), 383-386.

Santoni, G. J. (1987). The Great Bull Markets 1924—29 and 1982—87: Speculative Bubbles or Economic Fundamentals?, Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 16-30.

Yanık, S. ve Aytürk, Y. (2011). Rational Speculative Bubbles in Istanbul Stock Exchange, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 51(1), 175-190.

Yu, J. S. and Hassan, M. K. (2010). Rational Speculative Bubbles in MENA Stock Markets, Studies in Economics and Finance, 27(3), 247-264.

http://www.mahfiegilmez.com.

https://www.iota.org/

https://www.ripple.com/

https://coinmarketcap.com/


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.