Selçukluların Nîşâbur’a Girişi ve Gazneli Bürokrasisinin Tepkisi

Mustafa DEMİRCİ, Sinan SAÇAR

Özet


Türk, İslam ve dünya tarihinde önemli bir yere sahip olan Selçuklular, 10. yüzyılın sonlarından itibaren Doğu İslam dünyası içinde meydana gelen siyasi olaylarda rol oynamaya başlamışlardır. Bu dönemde Sâmânîler, Karahanlılar ve Gazneliler arasındaki siyasi ortamda Selçuklular, çevresindeki bu devletler tarafından kimi zaman destek için başvurulan kimi zaman da tehdit olarak algılanan bir güç olarak karşımıza çıkmışlardır. Selçukluların 1035 yılında Ceyhun nehrini geçerek Horasan bölgesine girmeleri sadece kendi geleceklerini değil bölgenin de siyasi geleceğini derinden etkilemiştir. 1035 tarihinden 1040’taki Dandanakan savaşına kadar geçen süreçte Horasan’da Gazneliler ile Selçuklular arasında yaşanan mücadeleler Büyük Selçuklu Devletinin kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Selçukluların 1038 yılındaki Serahs galibiyeti Gaznelilerin bölgedeki askeri gücüne büyük bir darbe vururken Selçukluların da Horasan’ın merkezi olan Nîşâbur şehrini ele geçirmelerine sebep olmuştur. Bu olay Selçukluların devlet sahibi olma düşüncelerini güçlendirmekle kalmamış bu yönde karar almalarına ve hareket etmelerine de olanak sağlamıştır. Bu çalışmada, Selçukluların Horasan’da devletleşme süreçlerinde önemli bir yer işgal eden Nîşâbur’un Selçuklu Türkmenleri tarafından ele geçirilmesi olayı ve buna karşı Nîşâbur’daki dolayısıyla Horasan’daki Gazneli bürokrasisinin bu olaya tepkisi ele alınacaktır

Anahtar Kelimeler


Selçuklular, Gazneliler, Horasan, Nîşâbur

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AGACANOV, Sergey Grigoreviç, Selçuklular, (çev. Ekber N. Necef-Ahmet R. Annaberdiyev), Ötüken yay., İstanbul 2006.

_____, Oğuzlar, (çev. Ekber N. Necef-Ahmet Annaberdiyev), Selenge yay., İstanbul 2010.

AHMED BİN MAHMÛD, Selçuknâme, (çev. Erdoğan Merçil), Bige Kültür Sanat yay., İstanbul 2011.

AKBAŞ, Murat, XI. ve XII. Yüzyılda Nişabur, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2011.

ALİCAN, Mustafa, “Selçukluların Erken Döneminde Vezirlik Kurumu”, AÜSBED, 7/16, (2014), s. 1-16.

ARUÇİ, Muhammed, “Sâbûnî” mad., DİA, XXXV, İstanbul 2008, s. 359-360.

BARTHOLD, Vassiliy Vladimiroviç, Moğol İstilasına Kadar Türkistan, (çev. Hakkı Dursun Yıldız), Kronik yay., İstanbul 2017.

BEYHAKÎ, Beyhakî Tarihi, (çev. Necati Lügal), Yayımlanmamış Tercüme, TTK yay., Ankara 1945.

BUNDARÎ, Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi (İmad Ad-dîn Al-Kâtib Al-Isfahânî’nin Al-Bondârî Tarafından İhtisar Edilen Zubdat Al-Nuşra Va Nuhbat Al ‘Usra Adlı Kitabının Tercümesi), (çev. Kıvameddin Burslan), TTK yay., Ankara 2016.

DİVİTÇİOĞLU, Sencer, Oğuz’dan Selçuklu’ya (Boy-Konat ve Devlet), Eren yay., İstanbul 1994.

GENÇ, Reşat, Karahanlı Devlet Teşkilatı, TTK yay., Ankara 2002.

HAMDULLAH MÜSTEVFÎ-Yİ KAZVİNÎ, Târih-i Güzide, (çev. Mürsel Öztürk), TTK yay., Ankara 2018.

HUNKAN, Ömer Soner, Türk Hakanlığı (Karahanlılar), IQ Kültür Sanat yay., İstanbul 2011.

İBNÜ’L-ESÎR, El Kâmil Fi’t-Tarih Tercümesi, C.9, (çev. Abdülkerim Özaydın), Bahar yay., İstanbul 1991.

KÖYMEN, Mehmet Altay, Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi, C. I, TTK yay., Ankara 2011.

MERÇİL, Erdoğan, Gazneliler Devleti Tarihi, TTK yay., Ankara 1989.

MİNHÂC-İ SİRÂC EL-CÛZCÂNÎ, Tabakât-ı Nâsırî Gazneliler, Selçuklular, Atabeglikler ve Hârezmşâhlar, (çev. Erkan Göksu), TTK yay., Ankara 2015.

MİNORSKY, Hudûdü’l-Âlem Mine’l-Meşrik İlel-Magrib, (çev. Abdullah Duman-Murat Ağarı), Kitabevi yay., İstanbul 2008.

MÎRHÂND, Ravzatu’s-Safâ fî Sîreti’l-Enbiyâ ve’l-Mülûk ve’l-Hulefâ (Tabaka-i Selçûkiyye), (çev. Erkan Göksu), TTK yay., Anakara 2015.

MÜNECCİMBAŞI, Ahmed. b. Lütfullah, Câmiu’d-düvel, Selçuklular Tarihi, C. I, (çev. Ali Öngül), Kabalcı yay., İstanbul 2017.

NECEF, Ekber, Karahanlılar, Selenge yay., İstanbul 2005.

NUHOĞLU, Güller, Beyhaki Tarihi’ne Göre Gaznelilerde Devlet Teşkilatı Ve Kültür, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 1995.

ÖZGÜDENLİ, Osman Gazi, Selçuklular, Büyük Selçuklu Devleti Tarihi, C. I, İsam yay., Ankara 2017.

PİYADEOĞLU, Cihan, Selçuklular’ın Kuruluş Hikayesi, Çağrı Bey, Timaş yay., İstanbul 2017.

RÂVENDÎ, Râhatü’s-sudûr ve Âyetü’sürûr, (çev. Ahmet Ateş), C. I, TTK yay., Ankara 1999.

REŞÎDÜ’D- DÎN FAZLULLAH, Cami’ü’t- Tevarih, (çev. Erkan Göksu-H. Hüseyin Güneş), Selenge yay., İstanbul 2011.

SADRUDDÎN EBU’L-HASAN ALİ İBN NÂŞIR İBN ALİ EL- HÜSEYNİ, Ahbârü’d-Devleti’s-Selçukiyye, (çev. Necati Lügal), TTK yay., Ankara 1999.

SÜMER, Faruk, Oğuzlar (Türkmenler) Tarihleri-Boy Teşkilatı-Destanları, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı yay., İstanbul 1999.

TANERİ, Aydın, “Büyük Selçuklu İmparatorluğunda Vezirlik”, DTCFD, V/8-9, Ankara 1967. s. 75-186.

TURAN, Osman, Selçuklular Tarihi ve Türk İslam Medeniyeti, Ötüken yay., İstanbul 2005.

YAZAR, Nurullah, “Büyük Selçuklular Döneminde Nişabur’un Siyasi Durumu” İslâmî Araştırmalar Dergisi, 27/2 (2016), s. 134-147.

YAZICIZÂDE ALİ, Tevârîh-i Âl-i Selçuk (Oğuzname-Selçuklu Tarihi), (çev. Abullah Bakır), Çamlıca yay.,

İstanbul 2017.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.