Türkiye’de Cari İşlemler Hesabının Finansmanı: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı

Sinem YAPAR SAÇIK, Ebubekir KARAÇAYIR

Özet


Ödemeler bilançosu gereğince bir ülkenin cari açık vermesi durumunda açığın finanse edilmesi, ülkenin borçlanma veya yatırım yoluyla dış kaynak temin etmesi, gerekmektedir. Ülkeye giren sermayenin türü ve yapısı ise cari açığın sonraki dönemlerde artmasında veya azalmasında etkili olabilmektedir. Türkiye ekonomisi sermaye hareketlerinin serbestleşmesinden sonra uluslararası piyasalar ile bütünleşerek hızlı bir dışa açılma sürecine girmiştir. Bu süreçte, sermaye çıkışlarına bağlı olarak ekonomik küçülmenin yaşandığı yıllar haricinde cari açık sorunu varlığını korumuştur. Kriz yılları haricinde ise spekülatif nitelikli sermaye girişlerine bağlı olarak artan cari açık dış dengenin bozularak ekonomide krizlerin derinleşmesine neden olmuştur. Bu çalışmanın esas amacı Türkiye’de dışa açılma süreci sonrasında kronikleşen cari açık sorununa çözüm geliştirme amacıyla finansman hesaplarının cari açık üzerindeki etkisini ölçmektir.

Türkiye ekonomisinde 1992 ve 2013 yılları arasında çeyrek dönem veri setiyle ARDL (Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif Model) analizi kullanılarak cari açığı finanse eden hesapların etkisi kısa ve uzun dönemde tahmin edilmiştir. Çalışmada kullanılan cari açık, portföy yatırımları, doğrudan yatırımlar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası; özel ve kamu sektörü borç stoku verileri ise Hazine Müsteşarlığı veri sisteminden alınmıştır. ADF ve PP testleri ile yapısal kırılmayı dikkate alan Zivot ve Andrews birim kök testlerine göre serilerin farklı düzeyde durağanlaştığı tespit edilmiştir. Sınır testi sonuçlarına göre de seriler arasında eş bütünleşme ilişkisi görülmektedir. Uzun dönem sonuçlarına göre cari açığın azaltılmasında önce doğrudan yatırımlar daha sonra ise portföy yatırımları gelmektedir. Doğrudan yatırım katsayısının portföy yatırım katsayısına göre daha yüksek çıkması, Türkiye’de cari açığın finansmanında doğrudan yatırımlara olan ihtiyacı göstermektedir. Cari açığın finansmanında kullanılan kamu ve özel sektör borçlanmasının ise uzun dönemde etkisi bulunamamıştır. Kısa dönemde ise cari açığın azaltılmasında uzun dönemde olduğu gibi doğrudan yatırımlar ve portföy yatırımları etkili olmaktadır. Ayrıca özel sektör borçlanmasının kısa dönemde cari açık üzerinde olumlu etkisine ulaşılırken kamu borçlarının cari açık üzerindeki etkisine rastlanmamıştır. Uzun dönemden elde edilen hata düzeltme katsayısının bir dönem gecikmeli değerinin kısa dönem modelinde anlamlı ve negatif çıkması ise uzun dönem dengesinden bir sapma olması halinde sistemin tekrar dengeye geleceğini göstermektedir. 


Anahtar Kelimeler


Cari Açık, Cari Açığın Finansmanı, ARDL.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Ayhan, D. (2014). “BRICS-T Ülkelerine Yönelik Portföy Yatırımlarının Cari Açık Üzerindeki Etkisi: Dinamik Panel Veri Analizi”, Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, sayı:7, s.67-75.

Değer, S., ve Ay, S. (2013). “Gelişmekte Olan Ülkelerde Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Cari İşlemler Arasındaki Nedensel İlişkiler (1990-2011)”, Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politka Dergisi, sayı:9, s.5-22.

Garg, B., ve Prabheesh, K. P. (2014). “Casual relationships between the capital account and the current account: an emprical investigation from India”, Applied Economics Letters, p.1-5.

Göçer, İ. (2013). “Türkiye'de Cari Açığın Nedenleri, Finansman Kalitesi ve Sürdürülebilirliği: Ekonometrik Bir Analiz”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi ,sayı:8, s.213-242.

Gujarati, D. N., ve Porter, D. C. (2012). Temel Ekonometri. İstanbul: Literatür Yayıncılık.

Kutlar, A. (2000). Ekonometrik Zaman Serileri Teori ve Uygulama. Ankara: Gazi Kitabevi.

Mercan, M., ve Yurttançıkmaz, Z. Ç. (Aralık, 2013). “Doğrudan Yabancı Yatırımlar- Cari İşlemler Açığı İlişkisi: Türkiye İçin Ampirik Bir Analiz”, Bankacılar Dergisi, sayı:87, s.57-78.

Pesaran, H. M., Shin, Y., ve Smith, R. J. (2001). “Bound Testing Approaches To The Analysıs Of Level Relationships”, Journal of Applied Econometrics, vol:16, p. 239-326.

Sevüktekin, M., ve Nargeleçekenler, M. (2010). Ekonometrik Zaman Serileri Analizi Eviews Uygulamalı. İstanbul: Nobel Yayın Dağıtım.

Siddiqui, D. A., Ahmad, M. H., ve Asim, M. (2013). “The causal relationship between Foreign Direct Investment and Current Account: an empirical investigation for Pakistan economy”, Theoretical and Applied Econometrics, vol:8, p.93-106.

Şoltan, T. (2009). “Enerji Tüketimi ile Gayri Safi Yurt İçi Hasıla Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Granger, Toda- Yamamotove ARDL Testleri İle İncelenmesi”, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi

Tarı, R. (2005). Ekonometri. İzmit: Avcı Ofset.

Yan, H. (2007). “Does capital mobility finance or cause a current account imbalance?”, The Quaterly Review of Economics and Finance, vol:47, p.1-25.

Yan, H., ve Yang, C. (2012). “Are there different linkages of Foreign capital inflows and the current account between industrial countries and emerging markets?”, Empir Econ, vol:43, p.25-54.

Zafir, Z. C., ve Sezgin, F. H. (2012). “Analysis of the Effects of Foreign Direct Investment on the Financing of Current Account Deficits in Turkey”, International Journal of Business and Social Science, vol:3, p.68-78.

Zivot, E., ve Andrews, D. W. (1992). “Further Evidence on the Great Crash, the Oil-Price Shock, and the Unit-Root Hypothesis”, Journal of Business and Economic Statics, vol:10, p.251-270.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.