Türkiye’de Reklamcılık Biliminin Evrimi: Doktora Tezleri Üzerine Bir İnceleme

Mehmet YAKIN

Öz


Bu çalışma, Türkiye'de reklamcılık alanında yazılmış doktora tezlerini tematik ve disiplinlerarası bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında 1985-2024 yılları arasında tamamlanmış 435 doktora tezi analiz edilmiştir. Çalışma, tezlerin yıllara, üniversitelere ve tematik kategorilere göre dağılımını değerlendirerek, reklamcılık disiplinindeki akademik eğilimler, bölgesel farklılıklar ve literatürdeki boşlukları tespit etmeyi hedeflemiştir. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veri analitiği gibi teknolojik yeniliklerin tezlerde sıklıkla ele alınan temalar olduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra halkla ilişkiler, işletme ve sosyoloji gibi farklı disiplinlerle olan bağlantılar, reklamcılığın disiplinlerarası yapısını güçlendirdiğini göstermektedir. Bulgular, akademik üretimin büyük ölçüde büyükşehirlerdeki üniversitelerde yoğunlaştığını ve Marmara Üniversitesi'nin 92 tezle en yüksek üretimi gerçekleştirdiğini ortaya koymaktadır. Etik ve sosyal sorumluluk gibi alanlar sınırlı sayıda tezle temsil edilirken, tüketici davranışları ve marka yönetimi gibi temaların daha geniş bir şekilde ele alındığı görülmektedir. Özellikle dijitalleşmenin akademik çalışmalara etkisi, sektörel yenilikleri yansıtan önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Ancak, hukuki düzenlemeler ve sağlık iletişimi gibi alanların literatürde yeterince temsil edilmediği tespit edilmiştir. Bu çalışma, reklamcılık alanındaki akademik üretimi disiplinlerarası bir bakış açısıyla değerlendirerek hem mevcut literatüre hem de gelecekteki araştırmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır. Dijitalleşme ve etik temalarının daha fazla çalışılması gerektiği belirtilmiş ve özellikle bölgesel dengesizliklerin giderilmesi için akademik altyapıların geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.


Anahtar Kelimeler


Reklamcılık, Tema Analizi, Disiplinlerarası Yaklaşım, Akademik Eğilimler

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Agarwal, N. D., & Kumar, V. R. (2021). Three decades of green advertising–a review of literature and bibliometric analysis. Benchmarking: An International Journal, 28(6), 1934–1958. https://doi.org/10.1108/BIJ-07-2020-0380

Akçadağ, M., & Işıksal, Z. (2021). Pazarlamada marka yönetimi üzerine literatür taraması. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 3(2), 87-112. https://doi.org/10.54089/ecider.995824

Alikılıç, Ö., & Göküş, B. (2024). Lisansüstü halkla ilişkiler eğitiminde eğilimler: Doktora tezleri üzerine eleştirel bir bakış. İnterdisipliner Medya Ve İletişim Çalışmaları, 1(1), 42-59. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3773134

Aslaner, A. G., & Aydın Aslaner, D. (2020). Gelenekselden Dijitale Türkiye’de Reklamcılık. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 10(21), 17-30. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1177061

Ayaz, Z., & Ersöz, B. (2022). Metaverse Evrenine Doğru Reklamcılık. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 708-729. DOI: 10.26745/ahbvuibfd.1092245

Başer, E. (2023). Bilimsel iletişim bağlamında “Dijital Reklamcılık” çalışmalarının bibliyometrik analizi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 63, 71-87. https://doi.org/10.47998/ikad.1227007

Batu, M., & Yapıcıoğlu Ayaz, Y. (2018). Bilimsel araştırmalarda sosyal medya ile ilgili “yeniyi” bulmak: Lisansüstü tezlerine yönelik bir inceleme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 29 (Özel Sayı), 284-301. https://doi.org/10.31123/akil.464303

Batu, M., & Yapıcıoğlu Ayaz, Y. (2021). A comparative bibliometric analysis on graduate theses in the field of public relations and advertising in Turkey. Uluslararası Yönetim İktisat Ve İşletme Dergisi, 17(2), 600-619. https://doi.org/10.17130/ijmeb.785223

Becan, C. (2019). Reklamcılık literatüründe egemen ve eleştirel yaklaşımlara yönelik karşılaştırmalı bir alan çalışması: Lisansüstü tezler ve makaleler üzerine bibliyometrik bir analiz. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 314-334. https://doi.org/10.33905/bseusbed.558321

Bolat, N. (2022). Reklam Film (Advermovie): Uzun Metraj Film Olarak Reklam. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 651-670. DOI: 10.31592/aeusbed.1039102

Butt, I., Iqbal, T., & Zohaib, S. (2019). Healthcare marketing: A review of the literature based on citation analysis. Health Marketing Quarterly, 36(4), 271–290. https://doi.org/10.1080/07359683.2019.1680120

Chan, T. H., Tse, C. H., & Hung, K. (2017). Productivity and impact in advertising research since the millennium: A profiling and investigation of drivers of impact. International Journal of Advertising, 36(1), 11–37. https://doi.org/10.1080/02650487.2016.1167812

Choi, Y., Shim, S. W., & Jeon, M. (2024). The younger, the TikToker: Investigating social media ad platforms for young American and Chinese users. Journal of Promotion Management, 30(3), 513–532. https://doi.org/10.1080/10496491.2023.2279773

De La Hera Conde-pumpıdo, T. (2021). Dijital Oyunlar Aracılığıyla Reklamcılık: Ürün ve Hizmet Simülasyonlarının Ötesine Bakmak (H. Aydoğan, çev.). Uluslararası Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları Dergisi, 4(1), 58-71. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1506721

Dondurucu, Z. B., & Çetinkaya, A. (2024). İletişim bilimleri alanındaki sürdürülebilirlik konulu akademik çalışmalara yönelik bibliyometrik bir analiz. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 45, 27-56. https://doi.org/10.31123/akil.1490172

Donthu, N., Kumar, S., & Pattnaik, D. (2021). Intellectual structure and publication pattern in International Journal of Advertising: A bibliometric analysis during 1982–2019. International Journal of Advertising, 40(2), 148–174. https://doi.org/10.1080/02650487.2020.1756655

Duğan, Ö., Demirel, M., Akçalı, S., & Kaya, M. (2024). Kriz iletişimi ve kriz yönetimi üzerine yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. İletişim Çalışmaları Dergisi, 10(3), 317-339. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4078709

Dumangöz, P. D. (2021). Spor bilimleri alanında yapılan iletişim araştırmalarına ilişkin bir değerlendirme. İletişim Çalışmaları Dergisi, 7(3), 425-452. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1809671

Alan, G. A. E., & Bilgin, O. K. (2024). Yapay zeka, makine öğrenmesi ve reklamcılık konulu araştırmaların bibliyometrik analizi. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi(12), 114-147. https://doi.org/10.56676/kiad.1349868

Erol, E. (2017). Fear appeal factor in TV advertising: A research for TV advertisements between 2010-2017. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 2(2), 55-67. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/384733

Fang, C., Zhang, J. & Qiu, W. Online classified advertising: a review and bibliometric analysis. Scientometrics 113, 1481–1511 (2017). https://doi.org/10.1007/s11192-017-2524-6

Ford, J. B., Mueller, B., & Mueller, S. (2023). Forty years of cross-cultural advertising research in the International Journal of Advertising: A bibliometric analysis. International Journal of Advertising, 42(1), 119–127. https://doi.org/10.1080/02650487.2022.2138149

Ford, J. B., Mueller, B., & Mueller, S. (2023). Forty years of cross-cultural advertising research in the International Journal of Advertising: A bibliometric analysis. International Journal of Advertising, 42(1), 119–127. https://doi.org/10.1080/02650487.2022.2138149

Güler İplikçi, H. (2023). Cumhuriyetin 100. yılında reklam ve tüketici algısı: Reklam okuryazarlığının bibliyometrik analizi. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 2(8), 105-120. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3422242

Güneş, E., & Gümüş, S. (2022). İletişim alanında yapılan sosyal medya konulu çalışmalara yönelik bir araştırma. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 7(2), 46-66. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1147721

Himmetoğlu, A. (2023). Kurumsal sürdürülebilirlik ve kurumsal sosyal sorumluluk: Bir bibliyometrik analiz çalışması. Erciyes İletişim Dergisi, 10(2), 891-911. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1268583

Hoştut, S. (2019). Kriz yönetimine ilişkin bilimsel eğilimlerin resmedilmesi: Lisansüstü tezlerin analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 607-624. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.445984

Hudders, L., & Lou, C. (2023). The rosy world of influencer marketing? Its bright and dark sides, and future research recommendations. International Journal of Advertising, 42(1), 151–161. https://doi.org/10.1080/02650487.2022.2137318

Huh, J., Xu, H., & Abdollahi, M. (2023). Urgent topics for advertising research: Addressing critical gaps in the literature. International Journal of Advertising, 42(1), 247–260. https://doi.org/10.1080/02650487.2022.2150955

Karaca, M. (2024). Dergi Park veri tabanında yer alan dijital pazarlama konulu makalelerin bibliyometrik analizi. Sosyal Ve Beşeri Bilimler Dergisi, 16(1), 74-96. https://doi.org/10.55978/sobiadsbd.1189730

Karadeniz, Ö. (2022). Reklam Etiği ve Türkiye’de Reklam Denetimi: Vodafone, TEB ve Coca Cola Örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 31, 946-974. DOI: 10.29000/rumelide.1222162

Karakurum, S. S., & Ventura, K. (2022). Dijital Reklamcılık Uygulamaları: Reklam Ajansı Perspektifi. PressAcademia Procedia, 15(1), 79-83. DOI: 10.17261/Pressacademia.2022.1581

Kavut, S. (2024). Artificial intelligence usage in communication field: An analysis on communication journals. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 46 (Yapay Zekâ ve İletişim), 94-114. https://doi.org/10.31123/akil.1541248

Kiçir, İ. (2024). Reklamcılık üzerine yazılan makalelerin bibliyometrik analizi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(2), 816-844. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1408453

Kubilay, Ç. (2021). Türkiye’de iletişim çalışmaları alanında eleştirel söylem çözümlemeleri: Lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 38, 455-476. https://doi.org/10.17829/turcom.934545

Mete, M. H. (2021). Dijital Medyada Programatik Reklamcılık ve Etik Sorunlar. TRT Akademi, 6(12), 426-449. https://doi.org/10.37679/trta.876044

Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik Analizi Tekniği: İletişim Bilimlerinde ve Sosyolojide Doktora Tezlerinde Kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356

Ono, M., & Ono, A. (2024). Do celebrities in advertisements matter? Familiar endorsers as an accelerator of gestural cues of persuasion. International Journal of Advertising, 43(5), 904–929. https://doi.org/10.1080/02650487.2024.2332107

Pasadeos, Y. (1985). A Bibliometric Study of Advertising Citations. Journal of Advertising, 14(4), 52–59. https://doi.org/10.1080/00913367.1985.10672971

Punjani, K. K., Ravi Kumar, V. V., & Kadam, S. (2019). Trends of puffery in advertising–a bibliometric analysis. Benchmarking: An International Journal, 26(8), 2468–2485. https://doi.org/10.1108/BIJ-01-2019-0022

Rasul, T., Lim, W. M., Dowling, M., Kumar, S., & Rather, R. A. (2022). Advertising expenditure and stock performance: A bibliometric analysis. Finance Research Letters, 50, 103283. https://doi.org/10.1016/j.frl.2022.103283

Sağlık, A. M. (2023). Geçmişten günümüze reklam ve değişimi. Simetrik İletişim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-18. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2762648

Sánchez-Fernández, J., Casado-Aranda, L. A., & Bastidas-Manzano, A. B. (2021). Consumer neuroscience techniques in advertising research: A bibliometric citation analysis. Sustainability, 13(3), 1589. https://doi.org/10.3390/su13031589

Sánchez-Núñez, P., Cobo, M. J., De Las Heras-Pedrosa, C., Peláez, J. I., & Herrera-Viedma, E. (2020). Opinion mining, sentiment analysis and emotion understanding in advertising: A bibliometric analysis. IEEE Access, 8, 134563–134576. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.3009482

Serdaroğlu, N. S., & Önay Doğan, B. (2022). 1980-1992 Yılları Arası Halkla İlişkiler ve Reklam Lisansüstü Tez Çalışmalarının Teorik ve Metodolojik Açıdan İncelenmesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 20(39), 191-208. https://doi.org/10.55842/talid.1020613

Tokatlı, M. (2023). Reklamcılık alanında yürütülen akademik araştırmaların son 20 yılı: Alanyazın üzerine bibliyometrik bir analiz. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi(42), 69-84. https://doi.org/10.31123/akil.1360246

Toksarı, M. (2022). Marka aşkının bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(2), 700-720. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1105653

Ulu, S., & Akdağ, M. (2015). Yayınlanan hakem denetimli makalelerin bibliyometrik profili: Selçuk İletişim Dergisi örneği. Selçuk İletişim, 9(1), 5-21. https://doi.org/10.18094/si.04052

Uzun, B. (2024). “Sosyal medya okuryazarlığı” ile ilgili çalışmaların incelenmesi: Bir bibliyometrik analiz. Kronotop İletişim Dergisi, 1(2), 111-138. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3914598

Ünal, C. (2023). Halkla İlişkiler Disiplininin Paradigmatik Tercihleri: Doktora Tezleri Üzerinden Bir Değerlendirme. İletişim Ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(2), 264-279. https://doi.org/10.59534/jcss.1341667

Valenzuela-Fernández, L., Munoz Quezada, I., & Merigo, J. M. (2023). Mapping the most competitive journals in advertising research: A bibliometric analysis in a 25-year period. Journal of Global Scholars of Marketing Science, 33(3), 349–381. https://doi.org/10.1080/21639159.2021.1986098

Varol, E. (2023). Cumhuriyet’in İlk 20 Yılında Türkiye’de Reklam ve Reklamcılık. Sakarya İletişim, 3(2), 76-99. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3445015

Wilson, R. T. (2024). Out-of-home advertising: A bibliometric review. International Journal of Advertising, 43(2), 286–320. https://doi.org/10.1080/02650487.2023.2186013

Yaşın, C., Çetin, M., & Sönmez, B. (2017). Halkla ilişkiler alanındaki doktora tezleri üzerinden Türkiye ve ABD’de bilimsel bilgi gelişiminin analizi, Selçuk İletişim, 10(1), 454-480. https://doi.org/10.18094/josc.329011

Yıldız, S. (2022). Dijital reklamcılık uygulamacıları olarak freelance çalışanlar üzerine bir araştırma. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2022(58), 97–122. https://doi.org/10.47998/ikad.1114445

Yiğit Açıkgöz, F., & Çizmeli, D. (2023). İletişim araştırmalarındaki güncel eğilimler üzerine bibliyometrik bir inceleme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 43, 214-234. https://doi.org/10.31123/akil.1353611

Yoon, G. (2019). Advertising in Digital Games: A Bibliometric Review. Journal of Interactive Advertising, 19(3), 204–218. https://doi.org/10.1080/15252019.2019.1699208


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons Lisansı
Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.