Üniversite Öğrencilerinde İnsana Yakışır İşin Yordayıcılarının İncelenmesi
Öz
Bireylerin kariyer gelişim süreçlerindeki önemli aşamalardan birisi kuşkusuz okuldan işe geçiş sürecidir. Okuldan işe geçiş sürecinin başarılı bir şekilde tamamlanması kişilerin iş dünyasına girişlerinde ve gelecekteki kariyerlerini inşa etmede önemli bir role sahiptir. Buradan hareketle bu araştırmada okuldan işe geçiş sürecinin başarılı bir şekilde yürütülmesinde önemli bir faktör olan gelecekteki insana yakışır iş algısı üzerine odaklanılmıştır. Çalışma Psikolojisi Kuramı temelinde tasarlanan araştırmada kariyer uyumluluğu, kariyer karar verme öz-yetkinliği ve kariyer karar verme belirsizliğine tolerans değişkenlerinin insana yakışır iş algısı üzerindeki rolleri incelenmiştir. Araştırmaya okuldan işe geçiş sürecinde olan 613 üniversite öğrencisi katılmıştır ve ölçek formları aracılığıyla katılımcılardan veriler toplanmıştır. Elde edilen sonuçlar gelecekte insana yakışır bir işi elde etmeye yönelik algıda üç bağımsız değişkenin de ortak olarak anlamlı bir rol oynadığını göstermiştir. Fakat söz konusu bağımsız değişkenlerin modele yaptıkları bireysel katkılar incelendiğinde sadece kariyer karar verme öz-yetkinliği değişkeninin modele tek başına anlamlı bir katkıda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar alanyazına dayalı olarak tartışılmış ve alandaki uygulayıcılara ve araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Tam Metin:
PDFReferanslar
Aca, Z., & Akdamar, E. (2022). Türkiye'de İnsana Yakışır İş: Bağlam, Kavramsallaştırma ve Değerlendirme: Bir Alan Araştırması. Journal of Management and Economics Research, 20(1), 271-291. doi:https://doi.org/10.11611/yead.1037757
Acar, S., Doğan, U., Adıgüzel, A., & Erözkan, A. (2021). Testing the Effectiveness of Psychoeducational Program for Coping with Intolerance of Uncertainty Based on the Cognitive Behavioral Approach on Undergraduates’ Intolerance of Uncertainty Levels. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 52, 445-463. doi:https://doi.org/10.9779/pauefd.791956
Adakale-Demirhan, F. E., & Ekonomi, M. (2005). Türkiye'de kadın işçilerle ilgili koruyucu yasal düzenlemeler ve 4857 sayılı yeni İş Kanunu ile getirilen yenilikler. İTÜ DERGİSİ, 4(5), 1-13. http://itudergi.itu.edu.tr/index.php/itudergisi_d/article/view/691/615 adresinden alındı
Akyıldız, Y. (2021). İnsana Yakışır İş Uygulamasının Yapısal ve Psiko-Sosyal Boyutta Değerlendirilmesi. Journal of Urban Culture and Management, 1203-1218.
Altıg, D., Baker, S., Barrero, J. M., Bloom, N., Bunn, P., Chen, S., . . . Thwaites, G. (2020). Economic uncertainty before and during the COVID-19 pandemic. Journal of Public Economics(191), 1-13. doi:https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2020.104274
Arriola, C., Cadestin, C., Kowalski, P., Guilhoto, J. J., Miroudot, S., & Tongeren, F. v. (2023). Challenges to international trade and the global economy recovery from COVID-19 and Russia’s war of aggression against Ukraine. Organization for Economic Co-operation and Development (OECD). https://www.oecd-ilibrary.org/trade/challenges-to-international-trade-and-the-global-economy_5c561274-en adresinden alındı
Aydın, G. (2021). İnsana Yakışır İş ve Çalışan Yoksullar: İşgücü Piyasası Çerçevesinde Bir Değerlendirme. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 4(1), 18-36. doi:https://doi.org/10.46737/emid.860621
Bayrak, S. (2018). İnsana Yakışır İş Kavramı Bakımından Türkiye'de İnşaat Sektörünün Genel Görünümü. Çalışma ve Toplum, 3(58), 1531-1554. https://dergipark.org.tr/en/pub/ct/issue/71821/1155500 adresinden alındı
Beal, S. J., & Crocket, L. J. (2010). Adolescents’ occupational and educational aspirations and expectations: Links to high school activities and adult educational attainment. Developmental Psychology, 46(1), 258-265. doi: https://doi.org/10.1037/a0017416
Betz, N. E., Klein, K. L., & Taylor, K. M. (1996). Evaluation of a Short Form of the Career Decision-Making Self-Efficacy Scale. Journal of Career Assessment, 4(1), 47-57. doi:https://doi.org/10.1177/106907279600400103
Blustein, D. L. (2013). The Psychology of Working: A New Perspective for a New Era. D. L. Blustein (Dü.) içinde, The Psychology of Working: A New Perspective for a New Era (s. 3-18). Oxford Unıversıty Press. doi:https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199758791.013.0001
Blustein, D., & Duffy, R. D. (2020). Psychology of working theory. (S. D. Brown, & R. W. Lent, Dü) Career development and counseling: Putting theory and research to work, 201-235.
Brashers, D. E. (2001). Communication and Uncertainty Management. Journal of Communication, 51(3), 477-497. doi:https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2001.tb02892.x
Browne, I., & Misra, J. (2003). The İntersection of gender and race in the labor market. Annual Review of Sociology, 29(1), 487-513. doi:https://doi.org/10.1146/annurev.soc.29.010202.100016
Büyükgöze-Kavas, A. (2014). A Psychometric Evaluation of the Career Decision Self-Efficacy Scale–Short Form With Turkish University Students. Journal of Career Assessment, 22(2), 386-397. doi:https://doi.org/10.1177/1069072713484561
Büyükgöze-Kavas, A., & Autin, K. (2019). Decent work in Turkey: Context, conceptualization, and assessment. Journal of Vocational Behavior, 112, 64-76. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.01.006
Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Demirel, F., & Karadeniz, Ş. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
Clarke, M. (2018). Rethinking graduate employability: the role of capital, individual attributes and context. Studies in Higher Education, 43(11), 1923-1937. doi:https://doi.org/10.1080/03075079.2017.1294152
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (Vol. 2). Pegem Akademi.
Çuhadaroğlu, A., & Akfırat, O. N. (2017). Üniversite öğrencilerinin benlik kurgularıyla toplumsal cinsiyet algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16(4), 1031-1046. doi:https://doi.org/10.21547/jss.304500
DiFabio, A., & Kenny, M. E. (2019). Decent work in Italy: Context, Conceptualization, and Assessment. Journal of Vocational Behavior, 110, 131-143. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2018.10.014
Douglass, R. P., Velez, B. L., Conlin, S. E., Duffy, R. D., & England, J. W. (2017). Examining the psychology of working theory: Decent work among sexual minorities. Journal of Counseling Psychology, 64(5), 550-559. doi:https://doi.org/10.1037/cou0000212
Duffy, R. D. (2018). An examination of the Psychology of Working Theory with racially and ethnically diverse employed adults. Journal of Counseling Psychology, 65(3), 280-293. doi:https://doi.org/10.1037/cou0000247
Duffy, R. D., Allan, B. A., England, J. W., Blustein, D. L., Autin, K. L., Douglass, R. P., . . . Santos, E. J. (2017). The development and initial validation of the Decent Work Scale. Journal of Counseling Psychology, 64(2), 1-16. doi:https://doi.org/10.1037/cou0000191
Duffy, R. D., Blustein, D., Diemer, M. A., & Autin, K. L. (2016). The Psychology of Working Theory. Journal of Counseling Psychology, 63(2), 127-148. doi:https://doi.org/10.1037/cou0000140
Duffy, R. D., Choi, Y., Kim, H. J., & Park, J. (2024). Recommendations for Conceptualizing and Measuring Constructs Within Psychology of Working Theory. Journal of Career Assessment, 32(1), 48-62. doi:https://doi.org/10.1177/10690727231179196
Duffy, R. D., Kim, H. J., Allan, B. A., & Prieto, C. G. (2020). Predictors of decent work across time: Testing propositions from Psychology of Working Theory. Journal of Vocational Behavior, 123, 103-507. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2020.103507
Duffy, R. D., Kim, H. J., Gensmer, N. P., Raque-Bogdan, T. L., Douglass, R. P., England, J. W., & Buyukgoze-Kavas, A. (2019). Linking decent work with physical and mental health: A psychology of working perspective. Journal of Vocational Behavior, 112, 384-395. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.05.002
Duffy, R. D., Kim, H. J., Gensmer, N. P., Raque-Bogdan, T. L., Douglass, R. P., England, J. W., & Büyükgöze-Kavas, A. (2019). Linking decent work with physical and mental health: A psychology of working perspective. Journal of Vocational Behavior, 112, 384-395. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.05.002
Eryılmaz, A., & Kara, A. (2020). Kariyer Uyumluluğu Psikoeğitim Programının Öğrencilerin Kariyer Uyumluluk Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(35), 733-745. doi:https://doi.org/10.16986/HUJE.2019050340
Ezema, G. N., & Autin, K. L. (2023). Examining predictors and outcomes of future decent work perception among Nigerian emerging adults. Journal of Career Assessment, 0(0). doi:https://doi.org/10.1177/10690727231201958
Ferreira, J. A., Haase, R. F., Santos, E. R., Rabaça, J. A., Figueiredo, L., Hemami, H. G., & Almeida, L. M. (2019). Decent work in Portugal: Context, conceptualization, and assessment. Journal of Vocational Behavior(112), 77-91. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.01.009
Ghai, D. (2003). Decent Work: Concept and Indicators. International Labour Review, 142(2), 113-146. https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/intlr142&div=18&id=&page= adresinden alındı
Grönlund, A., & Öun, I. (2018). In search of family-friendly careers? Professional strategies, work conditions and gender differences in work–family conflict. Community, Work & Family, 21(1), 87-105. doi:https://doi.org/10.1080/13668803.2017.1375460
International Labour Organization. (2009). Resolution concerning gender equality at the heart of decent work. https://www.ilo.org/resource/conference-paper/resolution-concerning-gender-equality-heart-decent-work-ilc-2009 adresinden alındı
International Labour Organization. (2024). World employment and social outlook: Trends 2024. https://www.ilo.org/publications/flagship-reports/world-employment-and-social-outlook-trends-2024 adresinden alındı
Işığıçok, Ö. (2018). Çalışma yaşamının kalitesinin arttırılmasında "insana yakışır iş". Journal of Engineering Sciences and Design, 302-311.
Işık, E., Kozan, S., & Işık, A. N. (2019). Cross-Cultural Validation of the Turkish Version of the Decent Work Scale. Journal of Career Assessment, 27(3), 471-489. doi:https://doi.org/10.1177/1069072718763636
Işık, E., Yeğin, F., Koyuncu, S., Eser, A., Çömlekciler, F., & Yıldırım, K. (2018). Validation of the Career Adapt-Abilities Scale–Short Form across different age groups in the Turkish context. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 18(3), 297-314. doi:https://doi.org/10.1007/s10775-018-9362-9
Kara, A., & Sarsıkoğlu, A. F. (2024). Çalışma iradesi, insana yakışır iş, kariyer arzusu ve mental iyi oluş arasındaki ilişkiler: Çalışma psikoloji kuramına dayalı bir model testi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(72), 330-355. doi:https://doi.org/10.21764/maeuefd.1434076
Kaya, S. (2020). İnsana yakışır iş açığı: Çalışan yoksulluğu açısından bir değerlendirme. Journal of Social Policy Conferences, 55-106.
Keser, A., & Büyükgöze-Kavas, A. (2022). Gelecekteki İnsana Yakışır İş Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 5(1), 19-33.
Kim, H. J., Duffy, R. D., Lee, S., Lee, J., & Lee, K.-H. (2019). Application of the psychology of working theory with Korean emerging adults. Journal of Counseling Psychology, 66(6), 701-7013. doi:https://doi.org/10.1037/cou0000368
Kim, M., & Kim, J. (2022). Examining Predictors and Outcomes of Decent Work among Korean Workers. İnternational Journal of Environmental Research and Public Health, 19(3), 1-20. doi:https://doi.org/10.3390/ijerph19031100
Kirazcı, F., & Öztemel, K. (2021). Üniversite öğrencilerinin kariyer karar verme belirsizliklerine toleranslarının çeşitli değişkenlerle ilişkilerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty(58), 442-477. https://dergipark.org.tr/en/pub/maeuefd/issue/61832/822514 adresinden alındı
Kirazcı, F., Ergin, Z. Ö., & Büyükgöze-Kavas, A. (2022). İnsana Yakışır işten iyi oluşa: Çalışma psikolojisi kuramına dayalı bir model testi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 13(2), 567-691. doi:https://doi.org/10.54688/ayd.1163363
Kirazcı, F., Yazan, Z. Ö., & Büyükgöze-Kavas, A. (2023). Üniversite Bitiyor, Ya Sonra… Okuldan İşe Geçiş Sürecinde Çalışma Psikolojisi Kuramına Dayalı Bir Model Testi. Yönetim ve Çalışma Dergisi, 7(1), 87-104.
Koen, J., Klehe, U.-C., & Vianen, A. E. (2012). Training career adaptability to facilitate a successful school-to-work transition. Journal of Vocational Behavior, 81(3), 395-408. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.10.003
Kozan, S., Işık, E., & Blustein, D. L. (2019). Decent work and well-being among low-income Turkish employees: Testing the psychology of working theory. Journal of Counseling Psychology, 66(3), 317-327. doi:https://doi.org/10.1037/cou0000342
Kwon, Y., Kim, J. Y., & Keane, A. (2020). The Structural Relationship among Career-Related Mentoring, Ambiguity Tolerance, and Job Search Effort and Behavior of Korean College Students. Sustainability, 12(21), 1-14. doi:https://doi.org/10.3390/su12218834
Lent, R. W., Brown, S. D., & Gail, H. (1994). Toward a Unifying Social Cognitive Theory of Career and Academic Interest, Choice, and Performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79-122. doi:https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027
Lent, R. W., Larkin, K. C., & Brown, S. D. (1989). Relation of self-efficacy to inventoried vocational interests. Journal of Vocational Behavior, 34(3), 279-288. doi:https://doi.org/10.1016/0001-8791(89)90020-1
Ma, Y., Autin, K. L., & Ezema, G. N. (2023). Validation of the Chinese Decent Work Scale. Journal of Career Development, 50(1), 37-51. doi:https://doi.org/10.1177/08948453221080980
Ma, Y., Huang, G., & Autin, K. L. (2021). Linking Decent Work With Academic Engagement and Satisfaction Among First-Generation College Students: A Psychology of Working Perspective. Journal of Career Assessment, 29(1), 148-163. doi:https://doi.org/10.1177/1069072720943153
Maggiori, C., Rossier, J., & Savickas, M. L. (2017). Career Adapt-Abilities Scale–Short Form (CAAS-SF): Construction and Validation. Journal of Career Assessment, 25(2), 312-325. doi:https://doi.org/10.1177/1069072714565856
Masdonati, J., Massoudi, K., Blustein, D. L., & Duffy, R. D. (2022). Moving Toward Decent Work: Application of the Psychology of Working Theory to the School-to-Work Transition. Journal of Career Development, 49(1), 41-59. doi:https://doi.org/10.1177/0894845321991681
McIlveen, P., Beccaria, G., & Burton, L. J. (2013). Beyond conscientiousness: Career optimism and satisfaction with academic major. Journal of Vocational Behavior, 83(3), 229-236. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.05.005
Monteiro, S., & Almeida, L. S. (2015). The relation of career adaptability to work experience, extracurricular activities, and work transition in Portuguese graduate students. Journal of Vocational Behavior, 91, 106-112. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.09.006
Naseer, S., Khalid, S., Parveen, S., Abbass, K., Song, H., & Achim, M. V. (2022). COVID-19 outbreak: Impact on global economy. Frontiers in Public Health, 10. doi:https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1009393
Oettingen, G., & Mayer, D. (2002). The motivating function of thinking about the future: Expectations versus fantasies. Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1198-1212. doi:https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.5.1198
Organisation for Economic Co-Operation and Development (OECD). (2023b). Youth unemployment rate. https://data.oecd.org/unemp/youth-unemployment-rate.htm adresinden alındı
Organization for Economic Co-Operation and Development (OECD). (2023a). Unemployment Rates. https://www.oecd.org/employment/unemployment-rates-oecd-updated-december-2023.htm adresinden alındı
Pallant, J. (2017). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi. (S. Balcı, & B. Ahi, Çev.) Anı yayınevi.
Purcell, D., MacArthur, K. R., & Samblanet, S. (2010). Gender and the Glass Ceiling at Work. Sociology Compass, 4(9), 705-717. doi:https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2010.00304.x
Savickas, M. L., & Porfeli, E. J. (2012). Career Adapt-Abilities Scale: Construction, reliability, and measurement equivalence across 13 countries. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 661-673. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.011
Sinem Yıldırımalp, E. İ. (2014). "İnsana yakışır iş" kavramı bağlamında Türkiye'de ev hizmetinde çalışan kadınlar . Sosyal Güvenlik Dergisi, 145-175.
Sönmez, D. Z. (2021). Öğrencilerin Toplumsal Cinsiyet Algısı ve Kadına Yönelik Şiddete İlişkin Görüşlerinin Belirlenmesi (Çankırı Karatekin Üniversitesi Eldivan Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Örneği). Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 179-189. doi:https://doi.org/10.53493/avrasyasbd.903911
Storme, M., Celik, P., & Myszkowski, N. (2019). Career Decision Ambiguity Tolerance and Career Decision-Making Difficulties in a French Sample: The Mediating Role of Career Decision Self-Efficacy. Journal of Career Assessment, 27(2), 273-288. doi:https://doi.org/10.1177/1069072717748958
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2020). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. (M. Baloğlu, Çev.) Nobel Akademik Yayıncılık.
Taylor, K. M., & Betz, N. E. (1983). Applications of self-efficacy theory to the understanding and treatment of career indecision. Journal of Vocational Behavior, 22(1), 63-81. doi:https://doi.org/10.1016/0001-8791(83)90006-4
United Nations. (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/2030agenda adresinden alındı
Wan, W., Duffy, R. D., Xiong, Q., & Wang, C. (2024). Linking Future Decent Work Perceptions With Employment Anxiety: A Psychology of Working Perspective. Journal of Career Development, 51(1), 3-19. doi:https://doi.org/10.1177/08948453231191462
Wang, D., Jia, Y., Hou, Z.-J., Xu, H., Zhang, H., & Guo, X.-L. (2019). A test of psychology of working theory among Chinese urban workers: Examining predictors and outcomes of decent work. Journal of Vocational Behavior, 115, 103325. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.103325
Wei, J., Chan, S. H., & Autin, K. (2022). Assessing Perceived Future Decent Work Securement Among Chinese Impoverished College Students. Journal of Career Assessment, 30(1), 3-22. doi:https://doi.org/10.1177/10690727211005653
Wen, Y., Chen, H., Liu, F., & Wei, X. (2023). The Relationship between Career Calling and Resilience among Rural-Oriented Pre-Service Teachers: The Chain Mediating Role of Career Adaptability and Decent Work. Behavioral Sciences, 14(1), 1-14. doi:https://doi.org/10.3390/bs14010011
Wigfield, A., & Eccles, J. S. (2000). Expectancy–Value Theory of Achievement Motivation. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 68-81. doi:https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1015
Xu, H., & Tracey, T. J. (2015). Career Decision Ambiguity Tolerance Scale: Construction and initial validations. Journal of Vocational Behavior, 88, 1-9. doi:https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.01.006
Xu, Y., Liu, D., & Tang, D.-S. (2022). Decent work and innovative work behaviour: Mediating roles of work engagement, intrinsic motivation and job self-efficacy. Creativity and Innovation Management, 31(1), 49-63. doi:https://doi.org/10.1111/caim.12480
Yıldırımalp, S., & İslamoğlu, E. (2014). İnsana Yakışır İş” Kavramı Bağlamında Türkiye’de Ev Hizmetinde Çalışan Kadınlar. Sosyal Güvenlik Dergisi, 4(2), 145-175. https://dergipark.org.tr/en/pub/sgd/issue/28863/308732 adresinden alındı
Yılmaz, K. A., & Gülçubuk, B. (2021). İnsana Yakışır İş Koşullarının Tarımdaki Karşılığı: Malatya İlinde Kayısı Tarımında İşgücü Kullanım Analizi. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 7(2), 109-125. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tead/issue/66076/1033203 adresinden alındı
Refback'ler
- Şu halde refbacks yoktur.
Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.