Deprem Sonrası Travma Belirtilerinin Hatay İli Özelinde İncelenmesi

Sema URNEK, Bestami KARA

Öz


Bu çalışmanın amacı, 6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye'nin Kahramanmaraş ilinde meydana gelen ve geniş bir coğrafyayı etkileyen doğal afet sonrasında, Hatay ilinde depremi yaşayan bireylerde travma gelişip gelişmediğini, gelişen travmanın düzeyini ve travma yüklerinin hangi alt boyutlarda yoğunlaştığını ortaya koymaktır. Araştırmanın evrenini Türkiye’nin Hatay ilinde ikamet eden ve 6 Şubat depremini deneyimlemiş 18 yaş ve üzeri bireyler oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında tanımlayıcı sorular ile Tanhan ve Kayri (2013) tarafından geliştirilen 20 soruluk Deprem Sonrası Travma Düzeyini Belirleme Ölçeği (DSTDBÖ)’nden yararlanılmıştır. Veriler, çevrimiçi anket formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırma 418 kişinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 25 programı kullanılmış ve veriler %95 güven aralığında, p<0,05 anlamlılık düzeyinde incelenmiştir. Araştırma bulgularında kadın katılımcıların ortalama puanları tüm alt boyutlarında erkek katılımcılara göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Evli katılımcıların ortalama puanları duyuşsal yapı, bilişsel yapı ve uyku problemi alt boyutlarında bekâr katılımcılara göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Daha önceden deprem deneyimi olmayan katılımcıların ortalama puanları deprem deneyimi olanlara göre davranışsal problem alt boyutunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Deprem deneyimi olmayan katılımcıların davranışsal problemlerde daha yüksek puanlar almış olması deprem deneyiminin travma belirtileri üzerindeki etkisini vurgularken, yaş ve eğitim düzeyinin de travma belirtilerini etkilediği saptanmıştır. 


Anahtar Kelimeler


Deprem Sonrası Travma Düzeyi, Doğal Afet, Hatay, Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Acharya Pandey, R., Chalise, P., Khadka, S., Chaulagain, B., Maharjan, B., Pandey, J., Nepal, J., & Pandey, C. (2023). Post-traumatic stress disorder and its associated factors among survivors of 2015 earthquake in Nepal. BMC Psychiatry, 23(1), 1-12. https://doi.org/10.1186/s12888-023-04836-3

American Psychiatric Association, DSM-5 Task Force. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5™ (5th ed.). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596, [Erişim: 10 Temmuz 2023].

Aslan, B., & Önal, Ö. (2024). Prevalence of probable post-traumatic stress disorder among survivors of the 2023 earthquakes in Türkiye. Eastern Mediterranean Health Journal, 30(9), 622-631. Doi: 10.26719/2024.30.9.622

Bal, F., & Akgül, Ö. (2023). Deprem kaygısı ölçeği geliştirme çalışması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(139), 77-96. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.68461

Baloğlu, M., Harris, M. B., & Karagözoğlu, C. (2005). Depremin Türk üniversite öğrencileri üzerindeki psikolojik etkileri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 125-136.

Baran, L., & Işık, Z. (2023, Nisan 14-16). Hemşirelerin deprem kaygısının stres düzeyine etkisinin incelenmesi. [Kongre bölümü] Kayseri, Türkiye. https://aseshealth.com/kongre-kitaplari/

Bayram, A. (2024). 6 Şubat Kahramanmaraş depreminde kaç kişi hayatını kaybetti ve yaralandı? https://www.haberturk.com/6-subat-depreminde-kac-kisi-oldu-kac-yarali-vardi-6-subat-kahramanmaras-depreminde-kac-kisi-kayip-ve-hayatini-kaybetti-3659150/2, [Erişim: 10 Şubat 2024].

Cansel, N., & Ucuz, İ. (2022). Post-traumatic stress and associated factors among healthcare workers in the early stage following the 2020 Malatya-Elâzığ earthquake. Konuralp Medical Journal, 14(1), 81-91. https://doi.org/10.18521/ktd.1000636

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023, Kasım 15). Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/

Dai, W., Chen, L., Lai, Z., Li, Y., Wang, J., & Liu, A. (2016). Prevalence of posttraumatic stress disorder among earthquake survivors: A systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry, 16(188), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12888-016-0891-9

Demir, E., & Öter, E. G. (2023, March 14-16). Afet ve acil durumlarda toplumsal cinsiyet ve kadın sağlığına etkileri. [Konferans bölümü] Konya, Türkiye. https://as-proceeding.com/index.php/icsar/article/view/321/270

Demir, İ., & Bayramlar, K. (2023). Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası psikolojik etkilere yönelik fizyoterapi ve rehabilitasyon yaklaşımları. Gevher Nesibe Journal Of Medical And Health Sciences, 8(4), 899-904. https://doi.org/10.5281/zenodo.10045559

Demirtaş, Z., Doğru, E., & Kılıç, M. F. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde okul yöneticisi ve öğretmenlerin yaşadığı travmalar. Eğitim Yansımaları, 7(2), 51-64.

Duruel, M., & Avşar Arık, I. (2023). Kırılganlık ve dirençlilik kesişiminde yaşlıların afet deneyimleri Hatay örneğinde 6 Şubat 2023 depremleri. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 103-120. https://doi.org/10.25272/j.2149-8385.2023.9.2.04

Eriksson, C. B., Kemp, H. V., Gorsuch, R., Hoke, S., & Foy, D. W. (2001). Trauma exposure and PTSD symptoms in international relief and development personnel. Journal of Traumatic Stress, 14(1), 205-212. https://doi.org/10.1023/A:1007804119319

Goenjian, A. K., Najarian, L. M., Pynoos, R. S., Steinberg, A. M., Manoukian, G., Tavosian, A., & Fairbanks, L. A. (1994). Posttraumatic stress disorder in elderly and younger adults after the 1988 earthquake in Armenia. American Journal Psychiatry, 151(6), 895-901.

Jin, Y., Zeng, P., An, J., & Xu, J. (2019). Negative life events and post-traumatic stress disorder symptoms: A moderated mediation model of only-child status and depressive symptoms. Public Health, 172(2019), 31-39. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2019.04.005

Karaarslan, İ., Yavuz, B., Özdemir, S., Çakar, S., & Tatlı, M. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrası ilkokul öğretmenlerinin durumluk kaygı düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(97), 1560-1564. https://doi.org/10.5281/zenodo.8200759

Karabacak Çelik, A. (2023). Deprem sonrası travma belirtileri, umut ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. TRT Akademi, 8(18), 574-591. https://doi.org/10.37679/trta.1275268

Karasu, F., Polat, F., Ayar, D., Bakır, E., & Arpacı, R. (2024). Correlation between post-traumatic stress disorder and sleep hygiene in adults surviving the 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Psychiatric Quarterly, 95(4), 697-710. https://doi.org/10.1007/s11126-024-10100-y

Kim, H. Y. (2013). Statistical notes for clinical researchers: Assessing normal distribution (2) using skewness and kurtosis. Restorative Dentistry & Endodontics, 38(1), 52-54.

Kokai, M., Fujii, S., Shinfuku, N., & Edwards, G. (2004). Natural disaster and mental health in Asia. Psychiatry and clinical neurosciences, 58(2), 110-116. https://doi.org/10.1111/j.1440-1819.2003.01203.x

Korucu, T. Ş., & Kaya, D. Ö. (2023). Yeniden yaşama sarılmak: deprem sonucu gelişen travma sonrası stres bozukluğu yönetiminde temel beden farkındalık terapisi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 755-761.

Köktürk, S. N., Esgin, Ö., Bulbul, A. S., & Sahin, E. (2025). Evaluation of post-traumatic stress disorder and food insecurity in earthquake survivors. Journal of Public Health, 1-9. https://doi.org/10.1007/s10389-025-02423-2

Kumar, M. S., Murhekar, M. V., Hutin, Y., Subramanian, T., Ramachandran, V., & Gupte, M. D. (2007). Prevalence of posttraumatic stress disorder in a coastal fishing village in Tamil Nadu, India, after the December 2004 tsunami. American Journal of Public Health, 97(1), 99-101. https://doi.org/10.2105/AJPH.2005.071167

Kurt, E., & Gülbahçe, A. (2019). Van depremini yaşayan öğrencilerin travma sonrası stres bozukluğu düzeylerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(3), 957-972.

Lai, T. J., Chang, C. M., Connor, K. M., Lee, L. C., & Davidson, J. R. (2004). Full and partial PTSD among earthquake survivors in rural Taiwan. Journal of Psychiatric Research, 38(3), 313-322. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2003.08.005

Liang, Y., Cheng, J., Ruzek, J. I., & Liu, Z. (2019). Posttraumatic stress disorder following the 2008 Wenchuan earthquake: A 10-year systematic review among highly exposed populations in China. Journal of Affective Disorders, 243(2019), 327-339. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.09.047

McMillen, J. C., North, C. S., & Smith, E. M. (2000). What parts of PTSD are normal: Intrusion, avoidance, or arousal? Data from the Northridge, California, earthquake. Journal of Traumatic Stress, 13(1), 57-75. https://doi.org/10.1023/A:1007768830246

Neria, Y., Nandi, A., & Galea, S. (2008). Post-traumatic stress disorder following disasters: A systematic review. Psychological Medicine, 38(4), 467-480. https://doi.org/10.1017/S0033291707001353

Rossi, R., Socci, V., Pacitti, F., Carmassi, C., Rossi, A., Di Lorenzo, G., & Hyland, P. (2022). The Italian version of the international trauma questionnaire: Symptom and network structure of post-traumatic stress disorder and complex post-traumatic stress disorder in a sample of late adolescents exposed to a natural disaster. Frontiers in Psychiatry, 13(2022), 1-12. Doi: 10.3389/fpsyt.2022.859877

Seo, H., & Lee, O. (2020). Mediating role of post-traumatic stress disorder in post-traumatic growth in adults who experienced the 2017 Pohang earthquake. Journal of Affective Disorders, 263(2020), 246-251. https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.11.162

Sharma, V., Levin, B. L., Rahill, G. J., Baldwin, J. A., Luitel, A., & Marhefka, S. L. (2021). Post-earthquake self-reported depressive symptoms and post-traumatic stress disorder and their correlates among college-youths in Kathmandu, Nepal. Psychiatric Quarterly, 92(4), 1595-1609. https://doi.org/10.1007/s11126-021-09928-5

Sönmez, M. O., Nazik, F., Pehlivan, E. (2017). Van depremi sonrası üniversite öğrencilerinde travma sonrası stres bozukluğu prevalansı. Uluslararası Hakemli Psikoloji ve Psikiyatri Araştırmaları Dergisi, 23(3), 957-972. Doi: 10.17360/UHPPD.2017.2.2

Tang, C. S. K. (2006). Positive and negative postdisaster psychological adjustment among adult survivors of the Southeast Asian earthquake–tsunami. Journal of Psychosomatic Research, 61(5), 699-705. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2006.07.014

Tanhan, F., & Kayri, M. (2013). Deprem sonrası travma düzeyini belirleme ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 1013-1025.

Taşçı, G. A., & Özsoy, F. (2021). Deprem travmasının erken dönem psikolojik etkileri ve olası risk faktörleri. Cukurova Medical Journal, 46(2), 488-494. https://doi.org/10.17826/cumj.841197

Tayhan, F., & Korkmaz, A. B. (2025). Assessment of the relationship between post-earthquake trauma levels, sleep disorders, dietary habits, and emotional eating in adults. International Journal of Environmental Health Research, 1-12. https://doi.org/10.1080/09603123.2025.2453974

Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1-18. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01

Tüccar, E., & Yavuz, E. (2023). Kahramanmaraş Pazarcık depreminin (6 Şubat 2023) bireyler üzerindeki etkilerinin psikososyal yönden incelenmesi. Journal of Migration and Political Studies, 1(1), 54-77.

Uyar, B., Salman, C. B., Aydar, S., Batihan, G., Savga, K., Balikci, B., Baran, H., Cankaya Inan, E., Arslan, A., Gunes, M., Kaya, M. C., Bulut, M. (2023). Retrospective evaluation of post-traumatic stress disorder data of healthcare workers who received counseling from psychosocial support unit after the Kahramanmaraş earthquake. Turkish Journal of Clinics and Laboratory, 14(4), 753-759. Doi: 10.18663/tjcl.1384085

Wang, L., Zhang, Y., Wang, W., Shi, Z., Shen, J., Li, M., & Xin, Y. (2009). Symptoms of posttraumatic stress disorder among adult survivors three months after the Sichuan earthquake in China. Journal of Traumatic Stress, 22(5), 444-450. https://doi.org/10.1002/jts.20439

Xu, J., & He, Y. (2012). Psychological health and coping strategy among survivors in the year following the 2008 Wenchuan earthquake. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 66(3), 210-219. https://doi.org/10.1111/j.1440-1819.2012.02331.x

Xu, J., & Liao, Q. (2011). Prevalence and predictors of posttraumatic growth among adult survivors one year following 2008 Sichuan earthquake. Journal of Affective Disorders, 133(1-2), 274-280. https://doi.org/10.1016/j.jad.2011.03.034

Yayla, M. E., Gümüştakim, R. Ş., & Ayhan Başer, D. (2025). Quality of life and post‐traumatic stress disorder among elderly earthquake survivors: a focus on the February earthquake in Turkey. Psychogeriatrics, 25(1), 1-12. Doi: 10.1111/psyg.13201

Yazawa, A., Shiba, K., Okuzono, S. S., Hikichi, H., & Kawachi, I. (2023). Bidirectional associations between post-traumatic stress symptoms and sleep quality among older survivors of the 2011 Great East Japan earthquake and tsunami. Sleep, 46(6), 1-13. https://doi.org/10.1093/sleep/zsad106

Yıldız, S. (2017). Sosyal bilimlerde örnekleme sorunu: Nicel ve nitel paradigmalardan örnekleme kuramına bütüncül bir bakış. Kesit Akademi Dergisi, 3(11), 421-442.

Yıldız, C. D., & Öztürk, E. D. (2023). Eğitim ve çocuk özelinde Kahramanmaraş depremleri. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(12), 1649-1664. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1337


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons Lisansı
Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.